Gümrük vergisi, ithal eşyanın gümrük kıymeti ile Türk Gümrük Tarife Cetveli'ndeki oranın çarpılmasıyla bulunur. Kıymet çoğunlukla navlun ve sigorta dahil CIF değeridir. Varsa ilave gümrük vergisi ve ÖTV eklenir; KDV ise kıymet, bu vergiler ve beyanname tescil tarihine kadarki masrafların toplamı üzerinden alınır. Menşe belgesi ve STA oranı sıfıra kadar düşürebilir.
Hesabı belirleyen üç unsur: kıymet, tarife, menşe
Gümrük vergisinin tutarı üç soruya verilen cevapla ortaya çıkar. Birincisi, eşyanın gümrük kıymeti nedir? Fatura bedeline varış noktasına kadar ödenen navlun, sigorta ve bazı ek ödemeler eklenir; ayrıntısı gümrük kıymeti hesabı maddesinde anlatılır. İkincisi, eşya hangi tarife pozisyonundadır? Oran, 12 haneli GTİP koduna bağlıdır. Üçüncüsü, eşya nerede üretilmiştir? Menşe, aynı ürün için farklı oran uygulanmasına yol açar.
4458 sayılı Gümrük Kanunu'na göre vergiler, gümrük yükümlülüğünün başladığı tarihte yürürlükte olan tarifeye göre hesaplanır. Serbest dolaşıma giriş rejiminde bu tarih, beyannamenin tescil tarihidir. Döviz cinsinden kıymet de bu tarih esas alınarak Türk lirasına çevrilir.
İthalatta hangi vergi ve kalemler ödenir?
| Kalem | Neyin üzerinden | Not |
|---|---|---|
| Gümrük vergisi | Gümrük kıymeti (değer esaslı) veya kg, adet gibi miktar (spesifik) | Oran tarife cetvelinden, menşeye göre değişir |
| İlave gümrük vergisi | Gümrük kıymeti | İthalat Rejimi Kararı eki listelerdeki eşyada, belirli menşelere |
| Özel tüketim vergisi | Liste ve ürüne göre | Akaryakıt, otomobil, alkol, tütün, bazı dayanıklı mallar |
| Katma değer vergisi | Kıymet + ithalatta ödenen vergiler + tescile kadarki giderler | 3065 sayılı KDV Kanunu md. 21; genel oran %20 |
| Damga vergisi | Beyanname başına maktu | Tutarı her yıl güncellenir |
| KKDF | Ödeme şekline bağlı | Vadeli, kabul kredili ve mal mukabili ithalatta gündeme gelir |
Bazı ürünlerde bunlara bandrol ücreti gibi özel kesintiler de eklenir. İlave gümrük vergisi çoğu zaman gözden kaçan ve maliyeti en çok değiştiren kalemdir.
Hesap adım adım nasıl yapılır?
- GTİP belirlenir ve tarife cetvelinden gümrük vergisi, İGV ve KDV oranları okunur.
- Menşe belgesi kontrol edilir; tercihli oran uygulanacaksa belge beyannameye eklenir.
- Gümrük kıymeti hesaplanır: fatura bedeli + Türkiye gümrük sınırına kadar navlun ve sigorta + kıymete eklenecek diğer unsurlar.
- Gümrük vergisi ve İGV kıymet üzerinden ayrı ayrı bulunur.
- KDV matrahı kurulur ve KDV oranı uygulanır.
- Damga vergisi ve varsa diğer kalemler eklenerek ödenecek toplam çıkarılır.
Örnek hesap
Oranlar örnek amaçlıdır. FOB bedeli 40.000 €, navlun 3.000 €, sigorta 200 € olan bir makine için kıymet 43.200 €'dur. Gümrük vergisi %4 ise 1.728 €, İGV %10 ise 4.320 € çıkar. Limanda tescile kadar ödenen 480 € elleçleme ve ardiye gideri de eklendiğinde KDV matrahı 49.728 € olur; %20 KDV 9.945,60 €'dur. Damga vergisi hariç toplam yük 15.993,60 €'ya ulaşır. Aynı makine AB menşeli olup A.TR ile gelseydi gümrük vergisi ve İGV sıfır olur, yalnız KDV ödenirdi.
Menşe ve serbest ticaret anlaşmaları sonucu nasıl değiştirir?
Türkiye–AB Gümrük Birliği kapsamındaki sanayi ürünleri, A.TR dolaşım belgesi ile gümrük vergisinden muaf girer. STA ülkelerinden gelen eşya için EUR.1 veya fatura beyanı sunulursa anlaşmadaki indirimli oran uygulanır. Belge yoksa üçüncü ülke oranı ve varsa İGV devreye girer. KDV menşeden bağımsızdır; muafiyet yoksa her durumda alınır.
Kim beyan eder, kim öder?
Hesabı beyan sahibi ya da onun adına gümrük müşaviri yapar ve beyannameye yazar. Gümrük idaresi beyanı, gerekirse belge ve fiziki muayeneyle kontrol eder. Vergiler ödenmeden ya da teminata bağlanmadan eşya serbest dolaşıma girmez. KDV mükellefi ithalatçı, ödediği ithalat KDV'sini genel kurallara göre indirim konusu yapabilir.
Sık yapılan hatalar
- FOB faturayla gelen eşyada navlun ve sigortayı kıymete eklememek.
- İGV listesini kontrol etmeden maliyet hesabı yapmak.
- Liman ve ardiye giderlerini KDV matrahından çıkarmak.
- Menşe belgesi sonradan gelecekse beyanı buna göre planlamamak.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
İthalat gümrüklemesi öncesinde GTİP, menşe belgesi ve vergi kalemleri tek tabloda çıkarılır; ithalatçı ödeyeceği tutarı eşya limana varmadan görür. Dahilde işleme gibi rejimlerin uygun olduğu durumlar vergi ve muafiyet danışmanlığı kapsamında ayrıca değerlendirilir.