A.TR dolaşım belgesi, Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği kapsamında sanayi ürünleri ve işlenmiş tarım ürünlerinin serbest dolaşımda olduğunu gösteren belgedir. A.TR eşliğinde giden eşyadan ithalatçı AB ülkesinde gümrük vergisi alınmaz. Belge eşyanın menşeini göstermez; ihracatçı elektronik ortamda düzenler, gümrük idaresi vize eder.
A.TR hangi ticarette ve hangi ürünlerde kullanılır?
Türkiye ile AB arasında 1 Ocak 1996'da yürürlüğe giren Gümrük Birliği, sanayi ürünleri ile işlenmiş tarım ürünlerini serbest dolaşım kuralına bağlamıştır. Bu kapsamdaki bir eşya Türkiye'de serbest dolaşımdaysa, yani gümrük vergileri ödenmiş ve gümrük gözetiminden çıkmışsa, A.TR ile AB ülkelerine vergisiz girer. Aynı kural AB'den Türkiye'ye gelen eşya için de geçerlidir. Gümrük Birliği'nin işleyişi için Türkiye–AB Gümrük Birliği maddesine bakılabilir.
Kapsam dışında kalan iki grup vardır: işlenmemiş tarım ürünleri ve Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT) ürünleri. Bu ürünlerin AB ile ticareti ayrı tercihli anlaşmalara tabidir ve tercihli menşe kurallarını karşılıyorsa EUR.1 veya fatura beyanıyla yapılır.
A.TR neden önemlidir?
Belgenin avantajı ihracatçıya değil, AB'deki ithalatçıya sağlanır. A.TR olmadan da sevkiyat yapılabilir ve Türkiye çıkışı tamamlanır; ancak bu durumda ithalatçı AB'nin üçüncü ülkelere uyguladığı gümrük vergisini öder. Ortak gümrük tarifesinde %4 vergiye tabi 100.000 avroluk bir sevkiyatta bu, ithalatçı için 4.000 avroluk ek maliyet demektir. Bu nedenle alıcılar satış sözleşmesine A.TR şartını çoğu zaman baştan yazar.
A.TR ile EUR.1 arasındaki fark nedir?
| Ölçüt | A.TR | EUR.1 |
|---|---|---|
| Dayanak | Türkiye–AB Gümrük Birliği | Serbest ticaret ve tercihli ticaret anlaşmaları |
| Kanıtladığı durum | Serbest dolaşım | Tercihli menşe |
| Menşe kuralı aranır mı? | Hayır | Evet |
| Tipik kullanım | AB ile sanayi ürünü ticareti | STA ortağı ülkeler; AB ile tarım ve AKÇT ürünleri |
Ayrıntılı karşılaştırma için A.TR ile EUR.1 farkı maddesine bakılabilir.
A.TR kim tarafından, nasıl düzenlenir?
- Kapsam kontrolü: Eşyanın GTİP'i üzerinden Gümrük Birliği kapsamında olup olmadığı belirlenir. Taze meyve gibi işlenmemiş tarım ürünü ya da AKÇT kapsamındaki çelik ürünü A.TR ile gönderilemez.
- Serbest dolaşım kontrolü: Üçüncü ülkeden ithal edilip vergileri ödenmiş eşya da serbest dolaşımdadır ve A.TR alabilir. Dahilde işleme rejimi kapsamında, vergisi ödenmemiş ithal girdiyle üretilen eşyada ise A.TR düzenlenmeden önce ek yükümlülükler gündeme gelebileceği için mevzuat ayrıca incelenmelidir.
- Elektronik başvuru: Ticaret Bakanlığı'nın 24 Nisan 2018'de devreye aldığı MEDOS (Menşe İspat ve Dolaşım Belgelerinin Otomasyonu Sistemi) ile ihracat beyannamesine bağlı A.TR'ler yalnız elektronik ortamda düzenlenir. Onay aşaması ihracatçının bağlı olduğu TOBB, TİM veya TESK bünyesindeki kuruluş üzerinden yürür.
- Gümrük vizesi: Belge, ihracat beyannamesiyle birlikte gümrük idaresince elektronik olarak vize edilir.
- Alıcıya iletim: Belge bilgileri, AB'deki ithalat beyanında kullanılmak üzere alıcıya gönderilir.
Sık yapılan hatalar
- A.TR'yi menşe kanıtı sanmak. Anti-damping önlemi bulunan bir üründe AB'deki ithalatçı ayrıca menşe belgesi isteyebilir.
- Birleşik Krallık'a A.TR ile sevkiyat yapmak. Bu ülke AB'den çıktığı için Türkiye ile ticareti ayrı bir serbest ticaret anlaşmasına ve menşe kurallarına tabidir.
- Faturadaki kap adedi ve ağırlıkla A.TR'deki bilgilerin uyuşmaması.
- Gümrük Birliği dışı tarım ürününü A.TR ile göndermek ve alıcının vergi ödemesine yol açmak.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global, AB'ye giden karayolu sevkiyatlarında ihracat gümrükleme aşamasında A.TR veya EUR.1 ihtiyacını ürün kapsamına göre belirler ve belge bilgilerini fatura ile çeki listesiyle karşılaştırır. Avrupa yönündeki transit işlemleri aynı dosyada yürütülür.