GTİP (Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu), bir eşyanın Türk Gümrük Tarife Cetveli'ndeki yerini gösteren 12 haneli koddur. İlk 6 hane uluslararası Armonize Sistem'den, 7–8. haneler AB Kombine Nomenklatürü'nden, son 4 hane ulusal ayrımlardan gelir. Gümrük vergisi oranı, ithalat ve ihracat izinleri ile dış ticaret istatistiği bu koda göre belirlenir.
12 hanenin her biri neyi anlatır?
GTİP, eşyayı genelden özele doğru daraltan katmanlı bir koddur. Ticaret Bakanlığı'nın açıklamasına göre yapı şöyledir:
| Haneler | Kaynak | Kapsam |
|---|---|---|
| 1–2 | Armonize Sistem (HS) | Fasıl (ör. 84: makineler, mekanik cihazlar) |
| 3–4 | Armonize Sistem (HS) | Pozisyon |
| 5–6 | Armonize Sistem (HS) | Alt pozisyon; Dünya Gümrük Örgütü üyelerinde ortak |
| 7–8 | AB Kombine Nomenklatürü (KN) | Gümrük Birliği gereği AB ile ortak ayrım |
| 9–10 | Ulusal | Türkiye'ye özgü vergi uygulamaları için açılan pozisyonlar |
| 11–12 | Ulusal | İstatistik amaçlı ayrımlar |
İlk 6 hane bütün dünyada aynıdır; bu yüzden yabancı alıcının faturasındaki HS kodu ile Türk beyannamesindeki GTİP'in ilk 6 hanesi tutmalıdır. Aradaki fark HS kodu ile GTİP farkı maddesinde ayrıntılı anlatılıyor.
GTİP neden bu kadar belirleyicidir?
Gümrük idaresi beyannameye yazılan koda bakarak dört şeye karar verir:
- Vergi: Gümrük vergisi, ilave gümrük vergisi, anti-damping ve ÖTV oranları GTİP bazında tanımlanır.
- İzin ve denetim: TSE, Tarım ve Orman Bakanlığı, Sağlık Bakanlığı gibi kurumların ön izinleri belirli pozisyonlara bağlıdır.
- Ticaret politikası: Gözetim, kota ve ihracat kısıtlamaları kod üzerinden uygulanır.
- İstatistik: TÜİK ve Ticaret Bakanlığı dış ticaret verileri bu sınıflandırmayla derlenir.
Kodları kim belirler, ne zaman değişir?
İlk 6 haneyi Dünya Gümrük Örgütü (WCO) yönetir ve Armonize Sistem'i yaklaşık beş yılda bir günceller. Yürürlükteki sürüm HS 2022'dir; HS 2028 değişiklikleri 1 Ocak 2028'de yürürlüğe girecek. Türkiye'de ise "İstatistik Pozisyonlarına Bölünmüş Türk Gümrük Tarife Cetveli" her yıl Cumhurbaşkanı Kararı ile yayımlanır. 2026 cetveli 30 Aralık 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanarak 1 Ocak 2026'da yürürlüğe girdi. Yıl başında kodu değişen ürünler için önceki yılın GTİP'ini kullanmak sık görülen bir hatadır.
Sınıflandırmanın sorumluluğu beyan sahibindedir; gümrük müşaviri bu işi onun adına yürütür. Tereddütlü ürünlerde gümrük idaresinden Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) alınabilir. Ticaret Bakanlığı'na göre BTB verildiği tarihten itibaren 6 yıl geçerlidir.
Doğru GTİP nasıl tespit edilir?
- Ürünün ne olduğu, neyden yapıldığı ve ne işe yaradığı teknik belgeyle netleştirilir.
- Armonize Sistem'in Genel Yorum Kuralları sırasıyla uygulanır; fasıl ve bölüm notları okunur.
- 6 haneli alt pozisyon bulunduktan sonra güncel Türk tarife cetvelinde 12 haneye inilir.
- Bulunan koda bağlı vergi oranları ve izin şartları ayrıca kontrol edilir.
Adım adım yöntem için GTİP numarası nasıl bulunur? rehberine bakabilirsiniz.
Yanlış GTİP'in sonuçları
Gümrük Kanunu'nun 234. maddesine göre tarife unsurundaki hata nedeniyle beyan edilen ile olması gereken vergi arasındaki fark %5'i aşarsa, eksik vergiye ek olarak bu farkın üç katı para cezası uygulanır. Hata idare tespit etmeden önce beyan sahibince bildirilirse ceza %10 oranında uygulanır. Vergi kaybı olmasa bile yanlış kod; eksik izin belgesi, malın gümrükte bekletilmesi veya sonradan kontrolde ek tahakkuk doğurabilir. Kodun beyannamedeki rejim kodu ile birlikte doğru okunması gerekir.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global, mevzuat danışmanlığı ve gümrük müşavirliği kapsamında sınıflandırmayı sevkiyat öncesinde teknik dokümana göre kontrol eder. Mart 2024'ten bu yana 450'yi aşkın sevkiyatın yapıldığı Rusya–Akkuyu hattında, parçalı gelen proje ekipmanının kodlaması da bu ön kontrolün parçasıdır.