FOB ile CIF arasındaki fark, ana deniz navlununu ve sigortayı kimin ödediğindedir: FOB'da ikisi de alıcıya, CIF'te satıcıya aittir. Risk ise her iki kuralda da malın yükleme limanında gemiye yüklenmesiyle alıcıya geçer. Yani CIF'te navlunu satıcı ödese de yolculuk sırasındaki hasar riski alıcıda kalır.
İki kural neyi ortak, neyi farklı düzenler?
FOB (Free On Board) ve CIF (Cost, Insurance and Freight), Incoterms® 2020'de yalnız deniz ve iç su yolu taşımasında kullanılan kurallardır. İkisinde de teslim yükleme limanında, mal gemiye yüklendiği anda gerçekleşir. Ayrıştıkları nokta, teslimden sonraki deniz yolculuğunun masrafını kimin üstlendiğidir.
| Konu | FOB | CIF |
|---|---|---|
| Kural nasıl yazılır? | FOB + yükleme limanı (FOB Mersin) | CIF + varış limanı (CIF Hamburg) |
| Ana navlun | Alıcı | Satıcı |
| Gemiyi ve hattı kim seçer? | Alıcı | Satıcı |
| Sigorta | Yükümlülük yok; risk alıcıda olduğu için alıcı yaptırır | Satıcı, en az ICC (C) teminatıyla ve sözleşme bedelinin %110'u üzerinden yaptırır |
| Riskin geçişi | Yükleme limanında gemiye yüklenince | Yükleme limanında gemiye yüklenince |
| İhracat gümrüklemesi | Satıcı | Satıcı |
| İthalat gümrüklemesi ve vergiler | Alıcı | Alıcı |
CIF'te risk neden alıcıdadır?
CIF bir varış limanı adıyla anıldığı için satıcının malı oraya kadar sorumlu olduğu sanılır. Oysa CIF'te iki ayrı kritik nokta vardır: risk yükleme limanında geçer, masraf ise varış limanına kadar satıcıdadır. Gemi yolda fırtınaya girer ve yük hasar görürse kayıp alıcıya aittir; alıcı tazminatı satıcının kendi lehine yaptırdığı sigortadan talep eder. Bu yüzden CIF'te sigorta poliçesi veya sertifikası alıcıya devredilebilir şekilde düzenlenir. Asgari ICC (C) teminatı dar olduğundan alıcı, sözleşmeye ICC (A) şartı yazdırabilir. Kuralların tek tek anlatımı için FOB teslim şekli ve CIF teslim şekli maddelerine bakılabilir.
Fiyat teklifine etkisi nedir?
CIF fiyatı kabaca FOB fiyatına ana navlun ve sigorta priminin eklenmesiyle bulunur. Varsayımsal bir örnek:
- FOB Mersin mal bedeli: 100.000 dolar
- Mersin–Hamburg ana navlun: 3.200 dolar
- Sigorta primi (yaklaşık 113.700 dolarlık %110 bedel üzerinden binde 1,5): yaklaşık 170 dolar
- CIF Hamburg fiyatı: yaklaşık 103.370 dolar
CIF'te satıcı navlun dalgalanmasını üstlenir; teklif geçerlilik süresi kısa tutulmazsa navlun artışı satıcının kârından çıkar. FOB'da alıcı navlunu kendi pazarlar ama gemi rezervasyonunu ve yükleme tarihini satıcıyla koordine etmek zorundadır.
Gümrük kıymetine etkisi nedir?
Türkiye'de ithalatta gümrük kıymeti, 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 27. maddesi gereği Türkiye'deki giriş limanına kadar yapılan nakliye ve sigorta giderlerini içerir; yani matrah CIF esaslıdır. FOB şartıyla alınan bir malda navlun ve sigorta faturası beyannameye eklenerek aynı matraha ulaşılır. Teslim şekli vergi tutarını değiştirmez, ama ispat yükünü değiştirir: FOB alımda navlun ve sigorta belgeleri eksiksiz sunulmalıdır. Hesap yöntemi için gümrük kıymeti nasıl hesaplanır maddesine bakılabilir.
Hangisi kimin lehinedir?
- CIF satıcının işine yarar: Hatlarla güçlü navlun anlaşması olan, alıcıya tek fiyat vermek isteyen satıcı için.
- FOB alıcının işine yarar: Kendi forwarder'ı ve yıllık abonman poliçesi olan, transit süresini ve varış masraflarını kontrol etmek isteyen alıcı için.
- Konteyner yükünde ikisi de ideal değildir: Konteyner terminalde teslim edildiğinden ICC, FOB yerine FCA, CIF yerine CIP önerir; gerekçesi konteyner yükünde FOB yerine FCA maddesinde anlatılır.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global, deniz nakliyesi tekliflerinde navlunun hangi tarafa faturalanacağını ve varış limanı masraflarının nerede başladığını teslim şekline göre ayrı ayrı gösterir. Sigorta kapsamı, seçilen kurala göre lojistik sigortası tarafında kontrol edilir.