Demuraj (demurrage), ithalatta gemiden boşaltılan veya ihracatta yüklenmek üzere terminale getirilen konteynerin, armatörün tanıdığı serbest süre dolduktan sonra terminal sahasında kalmaya devam ettiği her gün için armatörün tahsil ettiği konteyner kullanım ücretidir. Ücreti ithalatta genellikle alıcı, ihracatta ise genellikle gönderici öder.
Demuraj neyin bedelidir?
Konteyner, armatörün (COC) ekipmanıdır ve gelir getirmesi için dolaşımda olmalıdır. Terminalde bekleyen her konteyner armatörün yeni bir yükleme için kullanamadığı bir varlıktır. Demuraj bu kaybın karşılığıdır. Üç kalem birbirinden ayrılmalıdır:
| Kalem | Nerede doğar? | Kim keser? |
|---|---|---|
| Demuraj | Konteyner terminal sahasındayken, serbest süre bitince | Armatör |
| Detention | Konteyner terminalden çıkıp alıcıda veya göndericide beklerken | Armatör |
| Ardiye | Yükün veya konteynerin terminalde yer işgali için | Liman / terminal işletmesi |
Bazı armatörler demuraj ile detention'ı tek bir birleşik serbest süre altında toplar. Fark demuraj ile detention maddesinde, terminal ücreti ardiye ücreti maddesinde açıklanır. Göndericinin kendi konteyneri (SOC) kullanılıyorsa armatör demurajı doğmaz, ancak terminal ardiyesi yine işler.
Gemi kiralamada (çarter) aynı kelime farklı bir şeyi anlatır: geminin kararlaştırılan yükleme veya boşaltma süresini aşması hâlinde ödenen tazminat. Türk hukukunda bu kavram sürastarya olarak bilinir.
Serbest süre ve ücret nasıl hesaplanır?
Armatör, ithalatta tahliyeden, ihracatta terminale girişten itibaren birkaç günlük serbest süre (free time) tanır. Süre liman, armatör, konteyner tipi ve müşteri anlaşmasına göre değişir. Süre dolunca ücret gün başına ve kademeli işler: ilk kademe görece düşük, sonraki kademeler daha yüksektir. Reefer, flat rack ve open top gibi özel ekipmanlarda günlük ücret standart konteynerden yüksektir.
Örnek: Serbest süresi 7 gün olan bir konteyner tahliyeden sonraki 12. günde terminalden çıkarsa 5 gün demuraj faturalanır. Günlerin nasıl sayıldığı armatör tarifesinde yazar; hesap o tarifeye göre yapılır. Birçok tarifede takvim günü esas alınır, yani hafta sonu ve resmî tatiller de sayıma girer. Bayram öncesi gelen bir gemide gümrük ve kara taşıması yavaşladığı için serbest süre beklenenden hızlı tükenir.
Demurajı kim öder?
- İthalat: Konşimentoda alıcı görünen taraf. Konteyner, demuraj ödenmeden genellikle serbest bırakılmaz.
- İhracat: Konteyneri erken terminale bırakan veya yüklemesi iptal edilen gönderici.
- Satış sözleşmesi: Incoterms demurajı düzenlemez; alıcı ile satıcı arasında kimin üstleneceği sözleşmeye ayrıca yazılmalıdır.
Armatör kaynaklı gecikmelerde itiraz mümkündür. ABD Federal Denizcilik Komisyonu'nun (FMC) 2024'te yürürlüğe giren kuralı, demuraj ve detention faturasının ücretin son doğduğu tarihten itibaren 30 gün içinde kesilmesini ve faturalanan tarafa itiraz için en az 30 gün tanınmasını zorunlu tutar. Bu kural yalnız ABD ticaretinde geçerlidir ama faturada hangi bilgilerin aranacağına iyi bir örnektir.
Demuraj nasıl önlenir?
- Gemi varmadan konşimento, ticari fatura, menşe ve uygunluk belgelerini hazırlayın.
- GTİP, ithalat izinleri ve gümrük beyanını önceden netleştirin; süre için gümrükleme ne kadar sürer maddesine bakın.
- Navlunu ve yerel masrafları zamanında ödeyip teslim belgesini (ordino) erken alın.
- Konteyneri çekecek aracı gemi varışına göre planlayın.
- Uzun gümrük süreci beklenen yüklerde booking aşamasında ek serbest süre pazarlığı yapın.
- İhracatta konteyneri cut-off tarihine yakın, ama ondan önce terminale bırakın.
Voltim Global, konteyner taşımacılığında limandan çekiş ve saha teslimini gemi varışına göre planlar; evrak takvimi serbest süre hesaba katılarak kurulur.