Türkiye'den Azerbaycan'a tır taşımacılığı iki ana koldan yapılır: anakara Azerbaycan için Sarp, Türkgözü veya Aktaş kapılarından Gürcistan'a geçilip Kırmızı Köprü üzerinden Azerbaycan'a girilir; Nahçıvan'a giden yük ise Iğdır'daki Dilucu kapısını kullanır. Sevkiyat CMR, ticari fatura, geçiş belgesi ve çoğunlukla TIR karnesiyle yürür, gümrükleme varıştaki Azerbaycan gümrüğünde tamamlanır.
Hangi güzergâhlar kullanılır?
Türkiye ile anakara Azerbaycan arasında doğrudan kara sınırı yoktur. Bakü, Gence veya Sumgayıt'a giden tır önce Gürcistan'a girer. Ticaret Bakanlığının kara hudut kapıları listesinde Gürcistan sınırında faal üç kapı görünür: Sarp (Artvin, karşı kapı Sarpi), Türkgözü (Ardahan, karşı kapı Vale) ve Aktaş (Ardahan, karşı kapı Kartsakhi). Araç Gürcistan'ı transit geçer ve Azerbaycan'a genellikle Kırmızı Köprü (Red Bridge) sınır noktasından girer. Gürcistan bacağının ayrıntıları Sarp sınır kapısı maddesinde anlatılır.
İkinci kol Nahçıvan'dır. Iğdır'daki Dilucu kapısı (karşı kapı Sederek), Türkiye'nin Nahçıvan'a açılan tek kara kapısıdır. Nahçıvan ile anakara Azerbaycan arasında Ermenistan toprağı bulunduğu için iki bölge arasında doğrudan karayolu bağlantısı yoktur; bu nedenle Dilucu pratikte Nahçıvan'a teslim edilecek yükler için kullanılır.
Hangi belgeler gerekir?
- Ticari evrak: ticari fatura, çeki listesi, gerekiyorsa menşe şahadetnamesi ve ürüne özel sertifikalar.
- Taşıma evrakı: CMR taşıma senedi; Türkiye, Gürcistan ve Azerbaycan CMR Konvansiyonu kapsamında taşıma yapar.
- Gümrük transit belgesi: Türkiye, Gürcistan ve Azerbaycan TIR Sözleşmesi'ne taraftır (Azerbaycan 1996'da katıldı). Bu nedenle tek bir TIR karnesiyle çıkış gümrüğünden Bakü'deki varış gümrüğüne kadar mühürlü taşıma yapılabilir.
- Geçiş belgesi: Türk plakalı araç için Azerbaycan'a ikili veya transit geçiş belgesi gerekir. Aralık 2024'ten beri iki ülke arasında elektronik geçiş belgesi de kullanılmaktadır; belge türü ve kota durumu sefer öncesi kontrol edilir.
- Sürücü ve araç belgeleri: pasaport, araç ruhsatı, uluslararası sigorta (yeşil kart) ve takograf kayıtları.
Sevkiyat adım adım nasıl ilerler?
- Yükün ölçüsü, ağırlığı ve teslim şekli netleşir; komple ya da parsiyel araç seçilir.
- İhracat beyannamesi Türkiye'deki çıkış gümrüğünde veya yükleme yerindeki gümrük idaresinde açılır.
- TIR karnesi düzenlenir, araç mühürlenir.
- Araç Sarp, Türkgözü ya da Aktaş'tan Gürcistan'a girer ve transit geçer.
- Kırmızı Köprü'de Azerbaycan girişi yapılır; transit işlem varış gümrüğüne yönlendirilir.
- Bakü'deki varış gümrüğünde alıcının görevlendirdiği gümrük temsilcisi ithalat beyanını verir, vergiler ödenir ve mühür açılır.
Bakü'de gümrükleme kimin işidir?
İthalat gümrüklemesi alıcının, yani Azerbaycan'daki ithalatçının sorumluluğundadır; DDP teslimde bu yük satıcıya geçer. Belgelerdeki mal tanımı, GTİP ve ağırlık bilgileri fatura, çeki listesi ve CMR arasında birebir tutmalıdır. Uyumsuzluk varış gümrüğünde aracın bekletilmesinin en sık sebebidir.
Orta Asya'ya köprü olarak Azerbaycan
Bakü yalnız varış noktası değildir. Alat'taki Bakü Uluslararası Deniz Ticaret Limanı'ndan kalkan Hazar feribotları tırları Kazakistan ve Türkmenistan kıyılarına taşır. Bu nedenle Azerbaycan, Orta Koridor üzerinden Orta Asya'ya giden yüklerin de geçiş ülkesidir. Ayrıntılar Hazar Denizi feribot geçişi maddesindedir.
Sık yapılan hatalar
- Anakara Azerbaycan'a giden yükü Dilucu üzerinden planlamak
- Geçiş belgesi türünü (ikili veya transit) sefer öncesi kontrol etmemek
- Fatura ile CMR'deki brüt ağırlık ve koli sayısını farklı yazmak
- Sarp ve Kırmızı Köprü'de sık yaşanan tır kuyruklarını hesaba katmadan teslim tarihi vermek
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global, Azerbaycan seferlerini uluslararası karayolu taşımacılığı kapsamında anlaşmalı taşıyıcılarla planlar; TIR karnesi ve transit işlemler anlaşmalı gümrük müşavirleri aracılığıyla yürütülür. Yolculuk boyunca müşteri, sürücünün Voltim mobil uygulamasından gelen konumunu müşteri panelinde görür; her araç için günlük durum raporu da e-postayla iletilir.