TIR-EPD, TIR karnesiyle taşıma yapan taşıyıcının yük bilgisini araç sınıra varmadan gümrüğe elektronik olarak gönderdiği IRU uygulamasıdır. TIR Yeşil Hat ise ön bildirimi yapılmış ve gümrükçe izin verilmiş TIR araçlarına ayrılan geçiş şerididir. Bu araçlarda sınırdaki işlem, karnenin taranması ve damgalanmasıyla sınırlı kalabilir.
TIR-EPD tam olarak nedir?
TIR-EPD (TIR Electronic Pre-Declaration), TIR taşımacısının yük bilgisini araç sınıra gelmeden önce gümrük idaresine elektronik ortamda iletmesini sağlayan, IRU tarafından geliştirilmiş uygulamadır. IRU'ya göre uygulama gümrük sistemlerine bağlıdır ve taşıma boyunca birden fazla gümrük idaresiyle mesaj alışverişine imkân verir. Gümrük, risk analizini araç gelmeden yapar ve hangi aracın özel kontrole ayrılacağına önceden karar verir.
TIR-EPD ayrı bir gümrük rejimi değildir. Taşıma yine TIR karnesi ile, aynı teminat zinciri altında yapılır; değişen yalnız yük bilgisinin sınıra araçtan önce ulaşmasıdır. IRU'ya göre TIR, 78 Âkit Tarafı olan ve taşıma başına 100.000 avroya kadar teminat sağlayan tek küresel transit sistemidir.
TIR Yeşil Hat nasıl işler?
TIR Yeşil Hat (TIR-EPD Green Lane), sınır kapısının iki tarafında TIR-EPD ile ön bildirim yapmış araçlara ayrılan geçiş şerididir. IRU'nun tanımına göre gümrükçe bu şeridi kullanmasına izin verilen TIR araçları, sınırda yalnız karnelerinin taranması ve damgalanması işlemine tabi tutulur. Bu ayrıcalık iki koşula bağlıdır:
- yük bilgisinin araç gelmeden elektronik olarak gönderilmiş olması,
- gümrüğün risk analizinden sonra aracın yeşil hattı kullanmasına izin vermesi.
Risk analizi kontrol kararı verirse araç yine muayeneye ayrılabilir. Yeşil hat, bir öncelik düzenidir; sınırda hiç bekleme olmayacağı anlamına gelmez.
TIR-EPD, Yeşil Hat ve eTIR arasındaki fark nedir?
| Kavram | Ne yapar? | Kâğıt karne |
|---|---|---|
| TIR-EPD | Yük bilgisini gümrüğe önceden elektronik olarak iletir | Kullanılmaya devam eder |
| TIR Yeşil Hat | Ön bildirimli ve izinli araçlara sınırda ayrı şerit sağlar | Kullanılmaya devam eder; taranır ve damgalanır |
| eTIR | IRU'nun tanımıyla TIR'ın tamamen dijital eşdeğeridir | Yerini elektronik beyan ve elektronik teminat alır |
eTIR'in işleyişi eTIR sistemi maddesinde anlatılır. Türk gümrüğündeki kırmızı, sarı ve yeşil hat ise beyannamelerin risk kanalını gösteren ayrı bir kavramdır; ayrıntısı gümrükte kırmızı, sarı ve yeşil hat maddesindedir.
Gürbulak–Bazargan için ne öneriliyor?
IRU'nun 13 Ağustos 2026'da yayımladığı habere göre IRU, üyeleri UND ve İran'daki ITCAI, gümrük idareleri ve sektör temsilcileri yakın tarihli saha ziyaretlerinde Gürbulak–Bazargan ve Dilucu–Sederek kapılarını inceledi. IRU'nun aktardığına göre Dilucu'da TIR-EPD ile TIR Yeşil Hat birlikte uygulanıyor ve ön bilgi gönderen TIR araçları kapıdan daha verimli geçiyor. IRU, bu modelin bölgede yaygınlaştırılmasını teşvik ettiğini ve eTIR'e hızlı geçişin koridorun güvenliğini güçlendireceğini açıkladı.
Dünya gazetesinin Eylül 2026 haberine göre Gürbulak'taki bekleme için kurulan Türk–İran ortak komisyonunun gündeminde de TIR karnesi kullanımının yaygınlaştırılması ve eTIR'e geçiş yer alıyor. Bu kaynaklarda Gürbulak–Bazargan için yeşil hat, uygulanan bir düzen olarak değil, yaygınlaştırılması önerilen bir model olarak geçer. Kapıdaki bekleme nedenleri Gürbulak'ta tır beklemesi maddesinde ele alınır.
Taşıyıcı ve gönderici açısından ne değişir?
- Taşıyıcı: Ön bildirimi doğru ve zamanında yapmak zorundadır; yük ile beyan arasındaki her fark yeşil hat avantajını ortadan kaldırır.
- Gönderici: Fatura, çeki listesi, GTİP, kap adedi ve ağırlık bilgisini yüklemeden önce eksiksiz vermelidir; ön bildirim bu verilere dayanır.
- Her iki taraf: Ön bildirim bir süre vaadi değildir; asıl kazanç, kontrol kararının sınıra varmadan verilmesidir.
Türkiye–İran hattında karne ve transit belgelerinin kullanımı gümrüklü ve transit taşıma ile Türkiye–İran karayolu taşımacılığı sayfalarında anlatılır.