Tehlikeli madde zorunlu mali sorumluluk sigortası, tehlikeli kimyasal ve atıkları üreten, depolayan, satan, kullanan veya taşıyan işletmelerin, bu faaliyet sırasında çıkan bir kazada üçüncü kişilere verdiği bedeni ve maddi zararları poliçe limitine kadar karşılayan zorunlu sigortadır. Dayanağı 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 13. maddesidir ve sigortalının kusuru aranmaz.
Hukuki dayanağı ve kapsamı
Zorunluluk, 2872 sayılı Çevre Kanunu'nun 13. maddesinden gelir. Madde, tehlikeli kimyasalların üretimi, satışı, depolanması, kullanılması ve taşınması ile atıkların toplanması, taşınması, geçici depolanması, geri kazanımı ve bertarafı işlerini yapanların, mesleki faaliyetleri sırasında çıkabilecek bir kazada üçüncü kişilere verecekleri zararlar için mali sorumluluk sigortası yaptırmasını şart koşar. Kapsamdaki maddeler 11.03.2010 tarihli ve 2010/190 sayılı Tehlikeli Maddeler İçin Yaptırılacak Sorumluluk Sigortaları Hakkında Karar'ın 2. maddesinde sayılır; poliçenin çerçevesini 11.05.2010'da yürürlüğe giren genel şartlar çizer.
Genel şartlara göre sigorta, kusur olsun olmasın üçüncü kişilerin doğrudan uğradığı bedeni ve maddi zararları poliçe limitine kadar öder. Zararı önlemek veya azaltmak için yapılan makul masraflar ile dava ve avukatlık giderleri de teminattadır. Poliçe yalnız Türkiye sınırları içinde geçerlidir.
Kimler yaptırmak zorundadır?
- Tehlikeli kimyasal üreten, depolayan, satan veya kullanan işletmeler
- Bu maddeleri karayoluyla taşıyan taşımacılar
- Atık toplayan, taşıyan, geçici depolayan, geri kazanan veya bertaraf eden firmalar ile atık yönetim sorumlusu firmalar
Sigortası olmayan işletmeye bu faaliyetler için izin verilmez. Karayolu Taşıma Yönetmeliği'nin 12. maddesi de tehlikeli madde veya tehlikeli atık taşıyan taşıtlar için poliçenin ibraz edilmesini ve ilgili mercilerden ayrıca izin alınmasını ister. Sigortasız çalışmanın Çevre Kanunu'ndaki karşılığı 2026 için 839.122 TL idari para cezasıdır. Taşımanın teknik kuralları tehlikeli atık taşımacılığı maddesinde ayrıca anlatılır.
Neyi karşılar, neyi karşılamaz?
| Teminat içinde | Teminat dışında |
|---|---|
| Üçüncü kişilerin bedeni zararları | Manevi tazminat talepleri |
| Üçüncü kişilerin maddi zararları | Sigortalının kendi malına gelen zarar |
| Zararı azaltmak için yapılan makul masraflar | Sigortalının çalışanlarına gelen zararlar |
| Dava takibi ve avukatlık giderleri | Kasıt, savaş, iç kargaşa, terör ve nükleer kaynaklı zararlar |
Trafik, CMR ve emtia sigortasından farkı
Trafik sigortası aracın işletilmesinden doğan kazayı karşılar; yükün yanması, patlaması veya çevreye yayılmasıyla genişleyen zarar için ayrı bir güvence gerekir. CMR sigortası ise taşıyıcının yük sahibine karşı sorumluluğunu, nakliyat emtia sigortası da yükün kendisini korur. Tehlikeli madde sigortası bu üçünün boşta bıraktığı alanı, yani yoldan geçenleri, komşu tesisleri ve çevreyi hedefler. Taşımayı organize eden firmanın kendi sorumluluğu ise freight forwarder sorumluluk sigortası ile ayrıca güvenceye alınır. Hangi poliçenin neyi kapattığı lojistik sigortası türleri maddesinde karşılaştırılır.
Hasar olunca süreç nasıl işler?
- Sigortalı olayı öğrendiği andan itibaren 5 gün içinde sigortacıya bildirir.
- Zarar gören, limit içinde tazminatı doğrudan sigortacıdan isteyebilir.
- Sigortacı ödemeyi yapar; ehliyetsiz sürücü, alkol veya uyuşturucu etkisinde araç kullanımı ya da kasıt varsa sigortalıya rücu eder.
- Sözleşmeden doğan haklar iki yılda zamanaşımına uğrar.
Sık yapılan hatalar
- Poliçeyi tek faaliyetle sınırlamak: Genel şartlar sigortanın Karar kapsamındaki tüm mesleki faaliyetleri kapsamasını ister. Depoyu sigortalatıp taşımayı dışarıda bırakan işletme açık verir.
- Yurt dışı bacağı da korunuyor sanmak: Poliçe Türkiye ile sınırlıdır; sınır ötesi kısım için ayrı sorumluluk teminatı düşünülmelidir.
- Limiti güncel tarifeyle karşılaştırmamak: Asgari tutarlar Hazine ve Maliye Bakanlığının onayladığı tarife ve talimatla belirlenir ve zaman içinde değişir.
Sözleşme herhangi bir nedenle feshedilirse sigortacı durumu izni veren kuruma ve Sigorta Bilgi Merkezine bildirir. Poliçe seçimi ve hasar takibi için lojistik sigortası desteği, taşıma tarafı için tehlikeli madde taşımacılığı hizmeti birlikte planlanabilir.