Tehlikeli madde güvenlik danışmanı (TMGD), bir işletmenin tehlikeli madde gönderme, paketleme, yükleme, doldurma, taşıma ve boşaltma işlerinin ADR'ye ve mevzuata uygun yürümesini izleyen, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı sınavını geçmiş belgeli uzmandır. Faaliyet belgesi (TMFB) sahibi işletmelerin çoğu, belgeyi aldıktan sonra 30 gün içinde danışmanlık hizmeti almak zorundadır.
TMGD'nin dayanağı nedir?
ADR 1.8.3, tehlikeli madde gönderen, taşıyan, paketleyen, yükleyen, dolduran veya boşaltan her işletmenin en az bir güvenlik danışmanı atamasını ister ve taraf ülkelere küçük miktarlar için muafiyet tanıma yetkisi verir. Türkiye'de bu çerçeve Tehlikeli Maddelerin Karayoluyla Taşınması Hakkında Yönetmelik (RG 18.06.2022, sayı 31870) ile uygulanır; 6 Şubat 2025 tarihli Resmî Gazete'de (sayı 32805) kapsamlı bir değişiklik yapıldı. Hizmet, işletmenin kendi istihdam ettiği bir TMGD'den veya yetkili bir tehlikeli madde güvenlik danışmanlığı kuruluşundan (TMGDK) alınabilir.
Kimler danışman bulundurmak zorundadır?
Yükümlülük doğrudan tehlikeli madde faaliyet belgesine (TMFB) bağlıdır. TMFB'yi taşımacılar miktardan bağımsız olarak alır. Son takvim yılında 20 ton ve üzerinde tehlikeli madde alan, gönderen, paketleyen, yükleyen, dolduran veya boşaltan işletmeler de TMFB almak zorundadır. 1.4S dışındaki sınıf 1 ve ADR 1.7.1 kapsamı dışındaki sınıf 7 maddeleriyle çalışanlar ise miktara bakılmaksızın bu belgeyi alır. Alıcı ve boşaltan için 20 ton hesabında ADR 3.3, 3.4 ve 3.5 muafiyetleriyle yapılan işlemler sayılmaz.
| İşletme profili | TMFB | TMGD hizmeti |
|---|---|---|
| Taşımacı, yetki belgesindeki taşıtların toplam asgari kapasitesi 50 ton ve üzeri | Gerekir | Gerekir |
| Yalnız taşımacı, toplam asgari kapasite 50 tonun altında | Gerekir | Gerekmez |
| Yalnız alıcı veya tank konteyner/portatif tank işletmecisi | Gerekir | Gerekmez |
| Gönderen, paketleyen, yükleyen, dolduran (yıllık 20 ton ve üzeri) | Gerekir | Gerekir |
İlk kez TMFB alan ve danışmanlık yükümlülüğü bulunan işletme 30 gün içinde hizmet almaya başlamalıdır. TMFB adres bazında düzenlendiği için şube, depo ve şantiyelerin her biri ayrıca değerlendirilir.
Danışmanın görevleri nelerdir?
- Tehlikeli madde mevzuatına uyumu izlemek ve yönetime danışmanlık yapmak
- Yıllık faaliyet raporunu hazırlamak; rapor takip eden yılın ilk dört ayı içinde e-Devlet üzerinden bildirilir
- Paketleme, doldurma, yükleme, boşaltma veya taşıma sırasında ADR 1.8.5.3'teki ölçütlere giren kazalarda 1.8.5.4'teki modele uygun kaza raporu düzenlemek; rapor kazadan itibaren 30 gün içinde Bakanlığa bildirilir
- Personelin göreve başlamadan önce ve iki yılda bir ADR 1.3 kapsamında eğitim almasını sağlamak
- Gerekiyorsa ADR 1.10.3.2'ye göre güvenlik planı hazırlamak
- Yazılı prosedür, talimat ve kontrol formlarını oluşturmak ve güncel tutmak
- Alt yüklenici seçiminde mevzuatın gözetilmesini ve araçta gerekli evrak ile ekipmanın bulunmasını kontrol etmek
Yönetmelik hizmetin süresini de tanımlar: her TMFB için ayda en az 18 saat. Danışman, Bakanlığa önceden bildirilen plana göre işletmeyi ayda en az bir kez ziyaret eder ve ziyaret bir sonraki ayın 15'ine kadar e-Devlet'te onaylanır. Faaliyet tespit raporuna esas bilgi ve belgeler beş yıl saklanır.
Nasıl TMGD olunur?
- Bakanlıkça yetkilendirilmiş bir eğitim kuruluşunda TMGD eğitimi alınır.
- Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının düzenlediği sınava girilir.
- Başarılı adaya beş yıl geçerli belge verilir. ADR 1.8.3.16'ya göre son yıl içinde yenileme sınavını geçen danışmanın belgesi bitiş tarihinden itibaren beş yıl daha uzar.
- İşletme, danışmanı e-Devlet üzerinden TMFB'sine atar.
Atama sona ererse işletme yeni danışmanı 15 gün içinde, sonlandırma Bakanlıkça yapılmışsa 30 gün içinde atamak zorundadır.
Sık yapılan hatalar
- Kaza raporunu yalnız yaralanmalı kazalarda düzenlemek; mal ve çevre zararı da kapsamdadır. Olay anında yapılacaklar ADR kaza ve sızıntı maddesindedir.
- Danışmanı kâğıt üzerinde atayıp ziyaret kayıtlarını tutmamak
- Yeni bir depo açıldığında ayrı TMFB ve danışman ihtiyacını gözden kaçırmak
Tehlikeli madde (ADR) taşımacılığında taşımacının TMFB'si ve danışman ataması, sözleşme öncesinde istenen ilk belgeler arasındadır.