Rusya'dan Akkuyu NGS'ye yük beş ana yolla gelir: Tuapse–Taşucu RoRo hattı, Yukarı Lars üzerinden Gürcistan karayolu, Azerbaycan ve İran üzerinden karayolu, Rus limanlarından Mersin'e deniz konteyneri ve ana ekipman için santralin kendi iskelesine yanaşan ağır yük gemisi. Seçimi yükün ölçüsü, termin ve sınır kapılarının durumu belirler.
Güzergâh seçimini ne belirler?
Rusya ile Akkuyu arasında her yük için geçerli tek bir en iyi yol yoktur. Seçimi dört soru belirler: yükün ölçüsü ve ağırlığı, teslim tarihinin ne kadar esnek olduğu, sınır kapılarının o haftaki durumu ve yükün hangi gümrük rejimiyle ilerleyeceği. Bir palet yedek parça ile 40 tonluk bir trafo aynı koridoru kullanmaz. Sahanın denize kıyısı olması da denklemi değiştirir: santral Mersin'in Gülnar ilçesinde, Akdeniz kıyısındadır ve kendi yük iskelesine sahiptir.
Başlıca güzergâhlar
Tuapse–Taşucu RoRo
Yüklü çekici veya dorse, Krasnodar bölgesindeki Tuapse Limanı'nda gemiye biner, İstanbul ve Çanakkale boğazlarından geçer ve Silifke'deki Taşucu Limanı'nda karaya çıkar. Arada aktarma yoktur; yük, Rusya'daki fabrikadan santral kapısına aynı dorsede gelir. Taşucu ile saha arasındaki kuş uçuşu mesafe 40 km'nin altındadır. Gemi takvimi ve belge akışı için Tuapse–Taşucu RoRo hattının işleyişine bakılabilir.
Yukarı Lars–Gürcistan karayolu
Araç Vladikavkaz'dan Yukarı Lars sınır kapısını geçer, Gürcü Askeri Yolu ile Tiflis'e iner ve Sarp, Türkgözü veya Aktaş kapısından Türkiye'ye girer. Deniz bacağı yoktur, ancak Rusya ile Gürcistan arasında tırlara açık tek karayolu kapısı Lars olduğu için kar, heyelan veya uzun kuyruk bütün hattı durdurabilir. Ticaret Bakanlığı Nisan 2022'de Sarp'taki uzun kuyruklar nedeniyle sürücülerin Aktaş ve Türkgözü kapılarına yönlendirilmesini önermişti.
Azerbaycan–İran üzeri karayolu
Araç Dağıstan'daki Yarag-Kazmalyar–Samur kapısından Azerbaycan'a, Astara'dan İran'a geçer ve Bazargan–Gürbulak'tan Türkiye'ye girer. Kafkas geçidi tıkandığında esneklik sağlar; buna karşılık üç ayrı gümrük, İran'a özgü geçiş belgeleri ve ödeme kısıtları planlamayı uzatır. Sürücü ve araç için transit geçiş belgeleri yükleme öncesinde hazırlanmalıdır.
Deniz konteyneri
Rus limanlarından çıkan konteynerler çoğunlukla bir aktarma limanı üzerinden Mersin Limanı'na gelir ve karayoluyla yaklaşık 140 km batıdaki sahaya taşınır. Acelesi olmayan, tır dolduracak hacmi olmayan parsiyel yükler için uygundur.
Ağır yük gemisi
Reaktör basınç kabı, buhar jeneratörü veya stator gibi yüzlerce tonluk ekipman karayoluna hiç çıkmaz. Santralin Doğu Kargo Terminali 2019'dan beri yalnız santrale ait yükleri kabul eder ve Şubat 2025'te 100. gemisini karşıladı; buradan geçen en ağır parça 430 tonluk bir türbin jeneratörü statoruydu. Bu tercihin nedenleri ana ekipmanın neden denizden geldiği sorusuyla birlikte ele alınır.
Süre ve risk karşılaştırması
| Güzergâh | Süreyi belirleyen | Başlıca risk | Uygun yük |
|---|---|---|---|
| Tuapse–Taşucu RoRo | Gemi kalkış günü, Boğaz geçişi | Kış fırtınası, sefer kayması | Komple tır, gabari içi makine |
| Lars–Gürcistan | Lars kuyruğu, dağ yolu | Kapının hava nedeniyle kapanması | Deniz bacağı istenmeyen tır yükü |
| Azerbaycan–İran | Üç ülkede gümrük işlemi | Evrak ve ödeme sorunları | Kafkas hattı tıkalıyken yedek yol |
| Deniz konteyneri | Hat rotası, aktarma | Aktarmada bekleme, demuraj | Parsiyel, termini esnek yük |
| Ağır yük gemisi | Gemi kiralama, hava penceresi | Elleçleme ve hava koşulu | 100 tonun üzerindeki ana ekipman |
Sabit gün sayısı vermek yanıltıcıdır. RoRo'da toplam süreyi çoğu zaman denizdeki günler değil, geminin kalkış sıklığı ve limandaki evrak işlemleri belirler. Karayolunda aynı kapı sakin bir haftada saatler içinde, yoğun bir dönemde günler içinde geçilir. Bu yüzden her ana hat için bir yedek güzergâh tanımlamak ve yükleme tarihini sınır durumuna göre güncellemek gerekir.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global, Mart 2024'ten bu yana Rusya'dan Akkuyu'ya 450'yi aşkın sevkiyat yaptı. Bunların çoğu Tuapse–Taşucu RoRo hattından, bir kısmı Yukarı Lars–Gürcistan ve İran üzeri karayolundan geçti. Taşucu'ndaki gümrükleme (anlaşmalı gümrük müşavirleriyle) ve saha bölgesine son teslim de Rusya–Akkuyu tedarik hattı kapsamında yürütülür.