Polar vinç, nükleer santralin reaktör binasında kubbenin altında, dairesel bir ray üzerinde 360 derece dönen köprülü vinçtir. Ana ekipmanın montajında, yakıt yükleme ve boşaltmada, reaktör bakımında kullanılır. Akkuyu 1. ünitedeki polar vinç yaklaşık 390–400 ton kaldırma kapasitelidir ve toplam ağırlığı yaklaşık 500 tondur.
Polar vinç nasıl çalışır?
Normal bir köprülü vinç, düz iki ray üzerinde ileri geri gider. Reaktör binası ise silindiriktir; bu yüzden vincin köprüsü binanın üst silindirik bölümüne yerleştirilen dairesel bir ray üzerinde döner. Köprü üzerinde hareket eden araba (trolley) ile birlikte vinç, merkez salonun her noktasına ulaşabilir. Bu düzen "polar" adını da açıklar: hareket, kutupsal koordinatlardaki gibi bir dönüş açısı ve merkezden uzaklıkla tanımlanır.
Akkuyu 1. ünitedeki vinçte araba 41,5 metrelik köprü boyunca ilerler. Sistem köprü, ana ve yardımcı arabalar, kaldırma ve yürütme mekanizmaları, dokunmatik ekranlı operatör kabini ve kumanda panolarından oluşur.
Reaktör binasında ne işe yarar?
- İnşaat ve montaj: Bina içinde ekipmanın taşınmasında ve iç koruma kabuğu kubbesinin kapanmasından sonraki montaj işlerinde kullanılır.
- Yakıt işlemleri: Taze yakıtın yakıt değiştirme makinesinin çalışma alanına getirilmesi ve yakıt yükleme-boşaltma operasyonlarında görev alır.
- Bakım ve muayene: Periyodik bakımlarda reaktör üst bloğunun ve iç parçaların kaldırılması gibi işlemleri yapar.
Santral ömrü boyunca kullanılacağı için polar vinç en yüksek, 1. güvenlik sınıfında yer alır (bkz. nükleer güvenlik sınıfı).
Akkuyu'daki polar vinçlerin ölçüleri
| Özellik | Değer |
|---|---|
| Kaldırma kapasitesi | Yaklaşık 390–400 ton |
| Toplam yapı ağırlığı | Yaklaşık 500 ton |
| Köprü ağırlığı | 282 ton |
| Sevk edilen köprü açıklıkları | İki adet, her biri 42 m ve 92 ton |
| Montaj kotu | +38,5 m |
| Statik yük testi | 487,5 tonluk test yüküyle |
| Üretici | TYAZHMASH (Sızran, Rusya) |
Nasıl sevk edilir ve monte edilir?
- Sevkiyat: 1. ünitenin vinci parçalara ayrılarak Sızran'dan St. Petersburg Limanı'na, oradan deniz yoluyla santralin Doğu Kargo Terminali'ne geldi; Haziran 2022'deki gemi tahliyesi bir gün sürdü.
- Saha içi taşıma: 42 metrelik köprü açıklıkları terminalden ünite alanına taşındı. Bu uzunlukta bir parçayı karayoluyla uzak mesafeye taşımak özel izin ve ayrıntılı güzergâh çalışması gerektirir; deniz yolu bu yükü doğrudan santral iskelesine getirir.
- Ön montaj: Parçalar zeminde birleştirildi.
- Kaldırma: Ağustos 2022'de Liebherr LR 13000 paletli vinçle yaklaşık dört saatte +38,5 m kotuna yerleştirildi. Kubbe kapanmadan yukarıdan yapılan bu yöntem "open top" olarak bilinir.
- Test ve devreye alma: Ana kaldırma mekanizması 487,5 tonluk test yüküyle statik teste tabi tutuldu; vinç Ekim 2023'te devreye alındı.
2. ünitede 282 tonluk köprü Mart 2026'da aynı kota yerleştirildi; ardından güvenlik sistemi tankları open top yöntemiyle indirilip iç koruma kabuğunun kubbesi kapatılacak. Kaldırmaların nasıl planlandığı vinç kaldırma planı ve nükleer santralde ağır kaldırma maddelerinde anlatılır.
Neden montaj sırasının kilit noktasıdır?
Polar vinç yerleşmeden iç kubbe kapatılamaz; kubbe kapandıktan sonra da büyük ekipmanın binaya yukarıdan girmesi mümkün olmaz. Bu yüzden vinç parçalarının zamanında sahada olması, montaj takviminin kritik yolundadır. İşletme döneminde reaktörün üst bloğu ve iç parçaları bu vinçle kaldırılır; kabın kendisinin sahaya nasıl getirildiği reaktör basınç kabı maddesinde anlatılır.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Polar vinç gibi büyük parçalar Rusya'dan doğrudan santral iskelesine gemiyle gelir. Voltim Global ise aynı projeye nükleer proje taşımacılığı kapsamında tırla ulaşan yükleri taşır; Mart 2024'ten bu yana yapılan 450'yi aşkın sevkiyatın çoğu Tuapse–Taşucu RoRo hattını, bir kısmı Yukarı Lars–Gürcistan ve İran üzerinden karayolunu kullandı.