İkili karayolu taşıma izin belgesi (geçiş belgesi), iki ülke arasındaki karayolu taşıma anlaşmasıyla karşılıklı verilen ve bir aracın o ülkeye yük taşımasına, o ülkeden transit geçmesine ya da o ülkeden üçüncü bir ülkeye taşıma yapmasına izin veren belgedir. Türkiye'de geçiş belgeleri Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı tarafından taşımacılara dağıtılır.
Geçiş belgesi neden gerekir?
Uluslararası karayolu taşımacılığı serbest bir pazar değildir. Ülkeler, kendi yollarında kaç yabancı aracın ticari taşıma yapacağını ikili anlaşmalarla belirler. Karayolu Taşıma Yönetmeliği geçiş belgesini, ikili ve çok taraflı anlaşmalar gereğince yabancı ülkelerden veya uluslararası örgütlerden temin edilen ve elektronik olarak da düzenlenebilen izin belgesi olarak tanımlar. Her yıl karma komisyon toplantılarında karşılıklı kota sayıları ve belge türleri kararlaştırılır.
Hangi türleri vardır?
| Belge türü | Ne için kullanılır? | Örnek |
|---|---|---|
| İkili | Kayıt ülkesi ile anlaşmalı ülke arasında taşıma | Türk tırı Mersin → Tahran |
| Transit | Anlaşmalı ülkeden yükleme-boşaltma yapmadan geçiş | Türk tırı Gürcistan üzerinden Rusya'ya |
| Üçüncü ülke | Anlaşmalı ülke ile başka bir ülke arasında taşıma | Türk tırı Romanya → Polonya |
| Özel izin | Kotası olmayan veya anlaşması bulunmayan durumlar | Bakanlıkça tek sefer için verilen izin |
Bazı belgeler yalnız yüklü girişte, bazıları boş girişte de istenir; bazı ülkelerle belirli taşıma türleri karşılıklı olarak serbesttir. Yönetmelik, oto taşıma ve özel donanımlı taşıtlar dışında taşıma kapasitesi 10 tondan az taşıtlara geçiş belgesi tahsis edilmeyeceğini de belirtir.
Kim dağıtır, nasıl alınır?
- Belge yalnız uluslararası taşımacı yetki belgesi olan firmaya, taşıt belgesinde kayıtlı araç için verilir.
- Bakanlığın Ulaştırma Hizmetleri Düzenleme Genel Müdürlüğü, ülkelerden gelen kotaları Geçiş Belgesi Dağıtım Esasları Yönergesi'ne göre firmalara tahsis eder.
- Dağıtımda firmanın önceki dönemde aldığı belgeleri kullanma oranı, iade disiplini ve aracın emisyon sınıfı gibi ölçütler belirleyici olur.
- Kullanılan veya kullanılmayan belgeler e-Devlet'teki geçiş belgesi iade işlemleriyle süresinde iade edilir. İade edilmeyen belge, dağıtım yasağına yol açabilir.
Belge ücretlerini Bakanlık belirler ve tarifeyi her yıl günceller. Türkiye'ye gelen yabancı plakalı araçlar için de kural aynıdır: geçiş veya özel izin belgesi olmadan taşıma yapamazlar. Türkiye ile anlaşması olmayan ülkelerin araçları her taşıt için ayrı Bakanlık izni almak zorundadır.
Sefere başlamadan neler kontrol edilir?
- Güzergâhtaki her ülke için doğru tür belge (ikili, transit, üçüncü ülke) araçta mı?
- Belge, aracın emisyon sınıfı ve tonajıyla uyumlu mu?
- Belge üzerindeki plaka ve tarih bilgileri doldurulmuş mu?
- Çok ülkeli seferlerde hangi bacakta EKMT izninin kullanılacağı belli mi?
- Diğer araç evrakı tam mı? Geçiş belgesi, tır seferinde araçta bulunması gereken belgelerin yalnız biridir.
İzin sıkıntısı sefer planını nasıl etkiler?
Kotası düşük bir ülke için belgeler yılın son aylarında tükenir. Bu dönemde belgesi olan araç kıt kaynaktır ve karayolu navlunu yükselir. Alternatifler sınırlıdır: güzergâhı başka bir transit ülkeye kaydırmak, yükü RoRo ile deniz üzerinden geçirmek, varış ülkesinin plakalı aracıyla çalışmak veya sınırda aktarma yapmak. Örneğin Rusya seferinde Gürcistan transiti ile İran üzeri güzergâh farklı belgeler ister.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı'nın Taşıma İşleri Organizatörü (TİO) yetki belgesiyle çalışır. Rusya hattında Yukarı Lars–Gürcistan ve İran üzeri karayolu ile Tuapse–Taşucu RoRo seçeneklerinden biri, belge durumuna ve teslim tarihine göre seçilir. Uluslararası karayolu taşımacılığında bu kontrol, araç yüklemeye gönderilmeden yapılır.