Bilinen gönderici, kendi ürettiği kargoyu güvenlik kurallarına uygun hazırlayıp yetkisiz müdahaleye karşı koruyan ve sivil havacılık otoritesince yetkilendirilen göndericidir. Düzenlenmiş (yetkili) acente ise kargoya güvenlik kontrolü uygulayan onaylı kuruluştur. Bu güvenli zincirin dışından gelen kargo, uçağa yüklenmeden önce taramadan geçirilir.
Güvenli tedarik zinciri nasıl çalışır?
Hava kargo güvenliğinin dayanağı ICAO'nun Ek 17 standartlarıdır. Temel fikir şudur: her gönderi uçağa yüklenmeden önce bir noktada güvenlik kontrolünden geçmeli ve o andan itibaren yetkisiz müdahaleye karşı korunmalıdır. Kontrol, yükün üretildiği yerde bilinen gönderici tarafından ya da daha sonra yetkili bir acente tarafından yapılabilir. Böylece her parçanın havalimanında tek tek açılması gerekmez ve zincirin her halkasının kim olduğu bellidir.
Türkiye'de düzenleme
Türkiye'de kurallar Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü'nün (SHGM) SHT-17.6 Hava Kargo ve Posta Güvenliği Talimatı ile belirlenir. Talimat üç temel rol tanımlar:
| Rol | Kimdir? | Ne yapar? |
|---|---|---|
| Bilinen gönderici | Kendi hesabına kargo üreten ve SHGM tarafından yetkilendirilen gönderici | Yükü güvenli alanda hazırlar, korur ve güvenli statüde teslim eder |
| A grubu yetkili acente | Güvenlik kontrolü ve tarama yapan kuruluş | Kargoyu tarar, güvenli zincirde depolar ve taşır |
| B grubu yetkili acente | Tarama yapmayan taşıma işleri organizatörü | Kargoyu A grubu acenteye teslim eder |
SHGM, yetkili acenteleri ve bilinen göndericileri bir güvenli tedarik zinciri veri tabanında listeler. SHGM'nin açıklamasına göre havayolları, Genel Müdürlükçe yetkilendirilmemiş acentelerden kargo kabul etmez; acentelerin yetkisi havalimanı bazında verilir. Talimat metni zaman zaman güncellendiği için başvuru öncesinde SHGM'deki yürürlükteki sürüm esas alınmalıdır.
Bilinen gönderici olmak için genel adımlar
- Kargonun hazırlandığı alan için bir güvenlik programı yazılır.
- Paketleme ve depolama alanlarına erişim kontrolü kurulur.
- Kargoya erişen personel seçilir ve eğitilir.
- Talimatta öngörülen taahhüt beyanı ve belgelerle başvurulur.
- Otorite denetiminden sonra yetki verilir; yetki belirli aralıklarla yenilenir.
Bilinen olmayan göndericinin kargosu ne olur?
Güvenli statüsü olmayan kargo, yetkili acente ya da yer hizmetleri kuruluşu tarafından taranır. Yaygın yöntemler X-ray, elle arama, patlayıcı iz tespiti ve eğitimli köpeklerle kontroldür. Yoğun, metal içeren ya da tek parça büyük sandıklarda X-ray görüntüsü yetersiz kalabilir; bu durumda sandık açılabilir. Sonuç ek süre, ek ücret ve ambalajın yeniden kapatılması ihtiyacıdır. Tehlikeli madde içeren gönderilerde ek kontroller devreye girer; lityum pil taşımacılığı bunun en sık görülen örneğidir.
AB'ye giden kargoda ACC3
Avrupa Birliği, üçüncü ülke havalimanlarından AB'ye kargo taşıyan havayollarının ACC3 olarak belirlenmesini ve AB havacılık güvenliği doğrulamasından geçmesini ister. Tedarik zincirindeki acente ve göndericiler de AB doğrulamasıyla RA3 ya da KC3 statüsü alabilir; almamışlarsa kargo, havayolu ya da onun adına çalışan doğrulanmış taraf tarafından taranır. Türkiye'den AB'ye giden gönderilerde bu kurallar havayolunun kabul prosedürüne yansır.
Kim neyden sorumludur?
Gönderici, paketin içeriğini doğru beyan etmekten ve teslim edene kadar korumaktan sorumludur. Acente, kabul ettiği kargonun statüsünü belgeler; taradığı kargoyu güvenli statüde havayoluna verir. Havayolu ise yalnız güvenli statüdeki kargoyu uçağa alır. Konsolide gönderilerde statü bilgisi MAWB ve HAWB belgeleriyle birlikte zincir boyunca taşınır.
Sık yapılan hatalar
- Güvenli statüde teslim edilen kargonun yolda açılıp yeniden kapatılması
- Taranamayacak kadar yoğun sandıkları son ana bırakmak
- Bu statüyü gümrükteki yetkilendirilmiş yükümlü statüsüyle karıştırmak; ikisi farklı otoritelerin farklı izinleridir
Havacılık güvenliği izinleri, şirketin genel tedarik zinciri güvenliğini yöneten ISO 28000 gibi standartların yerini tutmaz; ikisi birbirini tamamlar. Gönderinin operasyon tarafı hava kargo sayfasında anlatılır.