MAWB (Master Air Waybill), havayolunun konsolide yükü teslim alan acenteye düzenlediği ana hava konşimentosudur; HAWB (House Air Waybill) ise acentenin her bir göndericiye düzenlediği alt konşimentodur. Konsolidasyonda havayolu yalnız MAWB'deki acenteleri muhatap alır; gerçek gönderici ve alıcı HAWB'de yer alır.
Konsolidasyon neden iki belge gerektirir?
Hava kargo acentesi, farklı müşterilerin aynı varış havalimanına giden küçük gönderilerini birleştirip havayoluna tek gönderi olarak verir. Bu sayede daha yüksek ağırlık kademesinden fiyat alır ve yükleri tek bir ULD'de toplayabilir. Havayolu açısından ortada tek bir sözleşme vardır: göndereni kalkıştaki acente, alıcısı varıştaki acente ya da partneridir. Gerçek ihracatçı ve ithalatçı ise acentenin kendi düzenlediği belgede, yani HAWB'de görünür. Mantık deniz yolundaki Master ve House B/L ayrımıyla aynıdır.
Belgeler kim tarafından düzenlenir?
| Özellik | MAWB | HAWB |
|---|---|---|
| Düzenleyen | Havayolu ya da onun adına yetkili acente | Konsolidatör acente |
| Gönderici hanesi | Kalkış acentesi | Gerçek gönderici |
| Alıcı hanesi | Varış acentesi | Gerçek alıcı |
| Numara | Havayolu önekli 11 hane | Acentenin kendi numara serisi |
| Sözleşme ilişkisi | Havayolu ile acente | Acente ile müşteri |
HAWB'yi düzenleyen acente, müşterisine karşı çoğu zaman taşıyıcı sıfatıyla sorumluluk üstlenir. Montreal Sözleşmesi, sözleşmeyi yapan taşıyıcı ile taşımayı fiilen yapan taşıyıcıyı ayıran hükümler içerir; hangi tarafın neden sorumlu olduğu, belgelerin ve sözleşmenin içeriğine göre belirlenir. Ana belgenin yapısı AWB maddesinde anlatılır.
Konsolide sevkiyat adım adım
- Rezervasyon: Acente, havayolundan belirli bir uçuş için ağırlık ve hacim ayırır.
- HAWB düzenleme: Her müşteriye ayrı HAWB numarası verilir.
- Kabul ve güvenlik: Yükler acente deposunda toplanır; hava kargo güvenliği kontrolleri uygulanır.
- Teslim: Konsolide yük, tek bir MAWB ile havayoluna verilir; MAWB altındaki HAWB'lerin listesi (house manifesto) elektronik olarak iletilir.
- Ayrıştırma: Varış acentesi yükü MAWB ile teslim alır, HAWB bazında ayırır.
- Gümrük ve teslim: Her alıcının yükü kendi HAWB'si üzerinden gümrüklenir ve teslim edilir.
Gümrükte hangisi esas alınır?
Varış gümrüğünde iki düzey birlikte kullanılır. Havayolunun manifestosu MAWB'yi, acentenin house manifestosu MAWB altındaki her HAWB'yi gösterir. Alıcının beyannamesi HAWB ile eşleştirilir; eşyanın havalimanındaki kaydı ise MAWB üzerinden izlenir. AB'nin ICS2 ön varış sistemi de hava kargoda yükleme öncesinden itibaren gönderi düzeyinde veri ister. Türkiye'de bu eşleştirmenin pratikte nasıl yapılacağı, hava kargo gümrüklemesi sürecinde gümrük müşaviriyle netleştirilir.
Direkt AWB ne zaman kullanılır?
Konsolidasyon yapılmayan bir sevkiyatta havayolu belgesi doğrudan gerçek gönderici ve alıcı adına düzenlenir; bu durumda HAWB yoktur. Tek ve büyük bir gönderide, alıcının belgede doğrudan görünmesini isteyen akreditifli işlemlerde ya da bazı havayollarının konsolidasyonu kısıtladığı özel yüklerde direkt sevkiyat tercih edilebilir.
Teslimde nelere dikkat edilmeli?
- Alıcıya hem MAWB hem HAWB numarası bildirilmeli; havayolu sistemi tek başına HAWB'yi tanımaz.
- HAWB'deki parça sayısı ve ağırlık ticari faturayla aynı olmalı.
- Varışta yük, varış acentesinin verdiği teslim belgesiyle (ordino) çekilir; acentenin masrafları önceden sorulmalı.
- Hasar varsa çekince, teslim anında yazılı olarak konmalı.
Sık yapılan hatalar
- Müşteriye yalnız HAWB numarası verip havayolu takibinde sonuç beklemek
- HAWB ile ticari faturada farklı alıcı unvanı kullanmak
- Konsolidasyon nedeniyle oluşabilecek bekleme süresini planlamaya katmamak
Hava kargo tekliflerinde konsolide mi yoksa direkt mi sevk edileceğinin sorulması, süre ve maliyet farkını baştan görünür kılar.