EUR.1 dolaşım belgesi, eşyanın bir serbest ticaret anlaşmasının kurallarına göre tercihli menşeli olduğunu kanıtlayan ve alıcı ülkede indirimli ya da sıfır gümrük vergisi uygulanmasını sağlayan belgedir. Türkiye'de ihracatçı tarafından doldurulur, ticaret veya sanayi odasınca kontrol edilir ve gümrük idaresince vize edilir.
EUR.1 hangi ticarette kullanılır?
EUR.1, tercihli menşe ispat belgesidir. Yani eşyanın yalnızca nerede üretildiğini değil, ilgili anlaşmanın menşe protokolündeki kuralları karşıladığını da gösterir. İki ana kullanım alanı vardır:
- Türkiye'nin serbest ticaret anlaşmaları: EFTA ülkeleri, Birleşik Krallık, İsrail, Gürcistan, Sırbistan, Fas, Tunus ve Mısır gibi anlaşma ortaklarına ihracatta. Her anlaşmanın protokolü hangi belgenin kabul edildiğini ayrıca belirler; bazı anlaşmalar EUR.1 yerine yalnız ihracatçının menşe beyanını öngörür.
- Türkiye–AB ticaretinde Gümrük Birliği dışındaki ürünler: Temel tarım ürünleri ile kömür ve çelik (AKÇT) ürünlerinde EUR.1 veya fatura beyanı aranır. Sanayi ürünleri ise menşe değil serbest dolaşım belgesi olan A.TR ile gider.
Hangi ülkeyle hangi anlaşmanın bulunduğu serbest ticaret anlaşmaları maddesinde, menşe türlerinin ayrımı ise tercihli ve tercihsiz menşe farkı maddesinde anlatılır.
EUR.1, A.TR, EUR-MED ve diğer belgeler nasıl ayrılır?
| Belge | Neyi kanıtlar | Tipik kullanım |
|---|---|---|
| A.TR | Serbest dolaşım durumu (menşe değil) | Türkiye–AB sanayi ürünleri |
| EUR.1 | Tercihli menşe | STA ülkeleri; AB ile tarım ve AKÇT ürünleri |
| EUR-MED | Tercihli menşe ve kümülasyon bilgisi | Pan-Avrupa-Akdeniz bölgesinde çapraz kümülasyon |
| Fatura beyanı | Tercihli menşe | 6.000 € altı sevkiyat veya onaylanmış ihracatçı |
| Menşe şahadetnamesi | Tercihsiz menşe | STA bulunmayan ülkeler, ticaret politikası önlemleri |
A.TR ile farkın uygulamadaki sonuçları için A.TR ile EUR.1 farkı maddesine bakılabilir.
EUR.1 nasıl düzenlenir?
- Ürünün GTİP'i ve anlaşmadaki ürüne özgü menşe kuralı (değer eşiği, pozisyon değişikliği, belirli işlem) kontrol edilir.
- Kullanılan ithal girdilerin menşei, tedarikçi beyanları ve maliyet hesabıyla belgelenir.
- İhracatçı formu, mal tanımı, kap sayısı ve ağırlıkla ticari faturaya uyumlu şekilde doldurur; Türkiye'de işlem elektronik ortamda yürütülür.
- Ticaret veya sanayi odası belgeyi ve dayanaklarını kontrol eder.
- Gümrük idaresi, ihracat beyannamesiyle birlikte belgeyi vize eder.
- Orijinal belge alıcıya ulaştırılır; alıcı ülkede ithalat beyannamesine eklenir.
Geçerlilik süresi ve sonradan düzenleme
Menşe protokollerinin çoğunda EUR.1, ihracatçı ülkede düzenlendiği tarihten itibaren dört ay geçerlidir ve bu süre içinde ithalat gümrüğüne sunulmalıdır. İhracat sırasında düzenlenemeyen belge, şartlar sağlanıyorsa sonradan "issued retrospectively" kaydıyla verilebilir. Kaybolan veya zarar gören belgenin yerine ikinci nüsha (duplicate) düzenlenebilir.
EUR-MED neden ayrı bir belgedir?
Pan-Avrupa-Akdeniz (PEM) menşe kuralları, bölgedeki birden fazla ülkenin girdisiyle üretilen eşyanın yine tercihli menşe kazanmasına imkân tanır. Klasik PEM kurallarında bu çapraz kümülasyon uygulandığında EUR-MED kullanılır ve belgede kümülasyonun hangi ülkelerle yapıldığı ya da yapılmadığı belirtilir. Kümülasyon yoksa klasik EUR.1 yeterlidir. Revize PEM kurallarına geçilen ilişkilerde belge türü değişebildiği için alıcı ülkeyle uygulanan protokol sevkiyattan önce kontrol edilmelidir.
Sık yapılan hatalar
- Menşe kuralını kontrol etmeden "Türkiye'de üretildi" diye belge düzenlemek; sonradan doğrulamada vergi farkı alıcıya çıkar.
- Faturadaki mal tanımı ile belgedeki tanımın uyuşmaması.
- Belgeyi dört aylık süre dolduktan sonra sunmak.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
İhracat gümrüklemesinde menşe belgesinin türü, alıcı ülkenin istediği belgeye göre beyannameden önce belirlenir. Ürüne özgü menşe kuralının sağlanıp sağlanmadığı mevzuat danışmanlığı kapsamında incelenir.