Dahilde işleme rejimi (DİR), ihraç edilecek bir ürünün üretiminde kullanılacak hammadde, yarı mamul ve ambalajın gümrük vergisi ve ticaret politikası önlemleri uygulanmadan ithal edilmesini sağlayan gümrük rejimidir. Karşılığında işlem görmüş ürünü belirlenen süre içinde ihraç etme taahhüdü verilir; taahhüt kapatılınca teminat iade edilir.
Dahilde işleme rejimi hangi sorunu çözer?
Yurt dışından girdi alan bir üretici, bu girdiyi serbest dolaşıma sokarken gümrük vergisi, varsa ilave gümrük vergisi, damping vergisi ve KDV öder. Ürün sonra ihraç ediliyorsa bu vergiler maliyetin içinde yurt dışına gider ve fiyat rekabetini bozar. DİR, ihracata yönelik üretimde bu yükü kaldırır. Örneğin Uzak Doğu'dan sac ithal edip beyaz eşya gövdesi üreten ve ürünün tamamını Avrupa'ya satan bir firma, sacın vergilerini ödemeden üretime başlayabilir; gümrük vergisi hesabındaki kalemlerin hiçbiri, gümrük vergisinden ithalat KDV'sine kadar, nakit olarak çıkmaz.
Şartlı muafiyet ile geri ödeme sistemi arasındaki fark nedir?
4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 108. maddesi rejimi iki sisteme ayırır:
| Ölçüt | Şartlı muafiyet sistemi | Geri ödeme sistemi |
|---|---|---|
| Eşyanın statüsü | Serbest dolaşımda olmayan eşya | Serbest dolaşıma girmiş eşya |
| Vergiler | Ödenmez, teminata bağlanır | İthalatta ödenir |
| İhracattan sonra | Teminat iade edilir | Tahsil edilen ithalat vergileri geri verilir |
| Nakit etkisi | Vergi parası hiç çıkmaz | Ödeme ile iade arasında nakit bağlanır |
Şartlı muafiyette eşdeğer eşya kullanımı da mümkündür: yurt içindeki aynı nitelikli girdiyle üretilen ürün önce ihraç edilir, ithal eşyası sonra getirilir. Eşdeğer eşyanın ithal eşyasıyla en az 8'li bazda tarife sınıflandırması, ticari kalite ve teknik özellikler bakımından aynı olması gerekir.
DİİB ve DİZİN nedir, kimden alınır?
Rejimden yalnız Türkiye Gümrük Bölgesi'nde yerleşik kişiler yararlanır. Basit işlem ve işçilik gerektiren faaliyetler için gümrük müdürlüğünden Dahilde İşleme İzni (DİZİN), daha karmaşık üretim için Ticaret Bakanlığı'ndan Dahilde İşleme İzin Belgesi (DİİB) alınır. Başvuruda ithal eşyasının ürün içinde kullanıldığının tespit edilebilmesi, yerli üreticinin ekonomik çıkarlarının zarar görmemesi ve faaliyetin katma değer yaratması aranır. Belgede ithal edilecek girdiler, ihraç edilecek ürün ve verimlilik oranı (belirli miktar girdiden kaç birim ürün çıktığı) yazılır. Dayanak, Gümrük Kanunu ile 2005/8391 sayılı Dahilde İşleme Rejimi Kararı ve buna bağlı tebliğlerdir.
Rejim adım adım nasıl işler?
- Üretim reçetesi ve fire oranlarıyla DİİB veya DİZİN başvurusu yapılır.
- Girdiler belge numarası beyannameye yazılarak ithal edilir; şartlı muafiyette vergiler teminata bağlanır.
- Gerekirse girdiler yurt içinden de belge kapsamında temin edilir.
- Üretilen ürün belge süresi içinde, belgeyle ilişkilendirilmiş ihracat beyannameleriyle ihraç edilir.
- Taahhüt kapatma başvurusu yapılır; teminat çözülür veya vergiler iade edilir.
Süreler ve taahhüt kapatma
DİİB ve DİZİN en fazla 12 ay süreyle verilir. Gemi inşası veya komple tesis gibi üretimi bu süreyi aşan projelerde proje süresi kadar belge düzenlenebilir; haklı gerekçeyle ek süre de istenebilir. Kapatma için DİİB'de belge süresinin bitiminden itibaren en geç 3 ay içinde Ticaret Bakanlığı bölge müdürlüğüne, DİZİN'de izin süresinin bitiminden itibaren en geç 1 ay içinde ilgili gümrük idaresine başvurulur. Taahhüt yerine getirilmezse vergiler faiziyle tahsil edilir ve ayrıca yaptırım uygulanır.
Sık yapılan hatalar
- Verimlilik ve fire oranını gerçek üretimden farklı beyan etmek; kapatmada eksik ihracat çıkar.
- İhracat beyannamesinde belge numarasını yazmamak; o ihracat taahhüde sayılmaz.
- Süre bitimini ve 3 aylık kapatma süresini takvime işlememek.
Ters yönü, yani yurt içi eşyanın yurt dışında işlenip geri getirilmesini hariçte işleme rejimi, yabancı eşyanın işlenmeden geçici olarak kullanılmasını ise geçici ithalat rejimi düzenler. Belge başvurusu ve kapatma dosyası için vergi ve muafiyet danışmanlığı alınabilir.