طبق یادداشت اکتبر ۲۰۲۴ وزارت تجارت ترکیه، ایران واردات ۲٬۱۵۰ ردیف تعرفه‌ای ۸ رقمی را برای کالاهایی که در داخل تولید می‌شوند، ضروری شمرده نمی‌شوند یا لوکس به شمار می‌آیند ممنوع کرده است. چون این فهرست ممکن است تغییر کند، بررسی بر اساس ردیف تعرفه کالا و با تأیید مکتوب و بهروز خریدار ایرانی انجام میشود؛ مسئولیت آن با فرستنده و خریدار است.
ممنوعیت واردات ایران به چه معناست؟
ممنوعیت واردات ایران یعنی ایران در چارچوب مقررات تجارت خارجی خود، ورود کالاهای برخی ردیفهای تعرفه را به کشور ممنوع کرده است. این ممنوعیت با تحریم‌هایی که کشورهای دیگر علیه ایران اعمال می‌کنند فرق دارد: تصمیم را خود ایران می‌گیرد و کالا در گمرک ایران قابل واردات نیست. طبق یادداشت اکتبر ۲۰۲۴ وزارت تجارت ترکیه، این ممنوعیت کالاهایی را هدف می‌گیرد که در داخل تولید می‌شوند، نیاز ضروری شمرده نمی‌شوند یا لوکس به شمار می‌آیند، و ۲٬۱۵۰ ردیف تعرفه‌ای ۸ رقمی را در بر می‌گیرد.
بر اساس همین یادداشت، ایران واردات مواد اولیه و کالاهای واسطه‌ای را ترجیح می‌دهد و می‌کوشد کالای نهایی را تا حد ممکن کمتر وارد کند. با وجود محدودیت‌های گسترده در کالاهای مصرفی نهایی، واردات کالاهای قطعهای (CKD-SKD) که با مونتاژ در داخل کشور ارزش افزوده ایجاد می‌کنند ممکن است مجاز باشد.
کدام کالاها عملاً به ایران ارسال می‌شوند؟
یادداشت وزارتخانه، کالاهایی را که ترکیه در سال ۲۰۲۳ بیشترین صادرات را از آنها به ایران داشته، چنین فهرست میکند:
| کد تعرفه ۴ رقمی | گروه کالا | صادرات ۲۰۲۳ (تقریبی) |
|---|---|---|
| ۱۰۰۵ | ذرت | ۲۶۴ میلیون دلار |
| ۵۵۰۱ | دسته‌های الیاف فیلامنت مصنوعی | ۱۱۳ میلیون دلار |
| ۴۷۰۳ | خمیر چوب شیمیایی | ۹۱ میلیون دلار |
| ۳۰۰۴ | دارو | ۷۸ میلیون دلار |
| ۲۳۰۴ | کنجاله سویا | ۷۲ میلیون دلار |
این یادداشت همچنین با توجه به ممنوعیت‌های واردات، ماشین‌آلات، تجهیزات و قطعات یدکی، محصولات پتروشیمی نیمه‌فرآوری‌شده و کالاهای قطعهای را گروه‌هایی با ظرفیت صادراتی برمی‌شمارد. در کالاهای مصرفی نهایی اما خطر ممنوعیت و محدودیت بیشتر است.
تفاوت ممنوعیت، محدودیت و تحریم چیست؟
| مفهوم | تصمیم‌گیرنده | نتیجه | چه کسی بررسی میکند؟ |
|---|---|---|---|
| ممنوعیت واردات | ایران | کالا را نمی‌توان به ایران وارد کرد | خریدار و ترخیصکار ایرانی |
| محدودیت یا مجوز واردات | ایران | کالا فقط با مجوز، ثبت یا شرط وارد میشود | خریدار و ترخیصکار ایرانی |
| تحریم‌ها | سازمان ملل، اتحادیه اروپا، آمریکا و دیگران | کالا، طرف‌های معامله یا پرداخت ممکن است مشمول این رژیم‌ها شوند | فرستنده و خریدار، با مشاوران حقوقی خود |
| کنترل صادرات ترکیه | ترکیه | صادرات برخی کالاها به مجوز نیاز دارد | صادرکننده |
چارچوب تحریم‌ها در مدخل مسئولیت تحریم در ارسال بار به ایران و کالاهای نیازمند مجوز در مدخل صادرات کالاهای دوکاربردی بررسی شده است.
بررسی بر اساس کد تعرفه چگونه انجام میشود؟
- کد تعرفه ۱۲ رقمی کالا در ترکیه (GTİP) تعیین میشود؛ روش آن در مدخل یافتن کد GTİP آمده است.
- ۶ رقم نخست از نظام هماهنگ بین‌المللی (HS) می‌آید و در دو کشور مشترک است. تعرفه ایران ۸ رقمی است و رقم‌های ۷ و ۸ ممکن است با زیرشاخه‌های ترکیه یکی نباشند. جزئیات در مدخل تفاوت کد HS و GTİP آمده است.
- از خریدار خواسته میشود که ردیف ۸ رقمی کالا در تعرفه ایران و آزاد بودن واردات آن را به‌صورت مکتوب اعلام کند.
- اگر کالا به‌صورت قطعهای ارسال میشود، چون ردیف تعرفه قطعات با کالای کامل فرق دارد، بررسی برای هر قطعه تکرار میشود.
- تاریخ تأیید ثبت میشود؛ چون فهرست ممکن است بهروز شود، در قراردادهای بلندمدت بررسی تکرار میشود.
اگر کالای ممنوع به راه بیفتد چه میشود؟
کالا در ایران قابل واردات نیست و در مرز یا گمرک مقصد متوقف می‌ماند. هزینه‌های بازگشت، تغییر مقصد به کشور ثالث یا انتظار ایجاد میشود. طبق توضیحات وزارت تجارت ترکیه درباره TIR، کارنه‌ای که در رفت استفاده شده، برای بازگشت کالای برگشتی به ترکیه قابل استفاده نیست؛ بازگشت با سند ترانزیت جداگانه و تشریفات گمرکی جدید برنامه‌ریزی میشود.
مسئولیت با کیست؟
تأیید این‌که کالا قابل واردات به ایران است کار فرستنده و خریدار است. قرارداد حمل، تضمینی برای ترخیص قطعی کالا در ایران نیست. مراحل حمل باری که بررسی آن کامل شده، در صفحه حمل جاده‌ای ترکیه و ایران شرح داده شده است.