Transit teminatı, gümrük gözetimindeki eşya varış gümrüğüne ulaşmadan kaybolur ya da yurt içinde kalırsa doğacak gümrük vergisi ve diğer vergilerin ödenmesini güvenceye alan mali taahhüttür. Transit rejiminin asıl sorumlusu verir; nakit, kefalet, tekli teminat belgesi veya kapsamlı teminat şeklinde olabilir ve transit kapanınca serbest bırakılır.
Teminat neyi güvence altına alır?
Transit rejiminde eşya, vergileri ödenmeden bir gümrük idaresinden diğerine taşınır. Yük yolda boşaltılıp piyasaya sürülürse devlet, tahsil edemediği vergiler için bir güvenceye ihtiyaç duyar. 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 85. maddesi bu nedenle transit eşyası için teminatı zorunlu tutar. Aynı madde havayolu, boru hattı, demiryolu ve denizyolu taşımalarında, yönetmelikle belirlenen haller dışında teminat aranmayacağını belirtir. Teminat ihtiyacı bu yüzden en çok karayolu transitinde ortaya çıkar.
Teminat tutarı, eşyanın yurt içinde kalması halinde ödenecek gümrük vergisi, KDV ve varsa ÖTV gibi bütün yükleri karşılayacak düzeyde hesaplanır. Bir örnekle: gümrük vergisi düşük olan bir makinede bile KDV, teminatın en büyük kalemi olabilir.
Teminat türleri nelerdir?
| Tür | Nasıl işler? | Kimin için uygun? |
|---|---|---|
| Nakit teminat | Vergi tutarı gümrük idaresine yatırılır, rejim kapanınca iade edilir | Tek seferlik, az sayıdaki işlem |
| Kefalet (bireysel teminat) | Banka veya yetkili kefil, tek bir transit işlemi için taahhüt verir | Ara sıra transit yapan firmalar |
| Tekli teminat belgesi (TC32) | Ortak transitte kefilin düzenlediği, her biri 10.000 avro değerindeki belgeler | Kapsamlı teminatı olmayan taşıyıcılar |
| Kapsamlı teminat | Belirlenen referans tutar birden çok işlemde kullanılır; kapanan işlemle tutar yeniden açılır | Düzenli transit yapan firmalar |
| TIR karnesi | TIR Sözleşmesi'nin uluslararası kefalet zinciri; Türkiye'de kefil kuruluş TOBB'dur | Karne kapsamındaki uluslararası karayolu taşımaları |
Kapsamlı teminatın çalışma esasları kapsamlı teminat maddesinde, TIR sistemi ise TIR karnesi maddesinde anlatılır. AB'de TIR karnesi başına teminat tutarı 100.000 avrodur.
Teminatı kim verir?
Teminatı transit rejiminin asıl sorumlusu verir. Asıl sorumlu ihracatçı, taşıyıcı ya da forwarder olabilir; beyan uygulamada çoğunlukla gümrük müşaviri eliyle verilir. Kapsamlı teminat iznini Bakanlık verir. Kanuna göre izin; Türkiye'de yerleşik, transit rejimini düzenli kullanan ve gümrük ya da vergi mevzuatını ihlal etmemiş kişilere tanınır. Güvenilirliği belirlenen firmalara indirilmiş tutarda kapsamlı teminat veya teminattan vazgeçme izni de verilebilir; bunun için rejimin doğru kullanımı, idareyle iş birliği ve mali güç aranır. Yüksek riskli eşyada teminattan vazgeçme izni uygulanmaz.
Teminat transit boyunca nasıl işler?
- Beyanda teminat türü seçilir; kapsamlı teminatta teminat referans numarası ve erişim kodu girilir.
- NCTS, beyan edilen vergi tutarını teminat bakiyesinden düşer. Bakiye yetmezse beyan kabul edilmez.
- Eşya, T1 belgesi ve mühürlerle varış gümrüğüne getirilir.
- Varış idaresi eşyayı teslim alır ve sonucu elektronik olarak hareket idaresine bildirir.
- Hareket idaresi rejimi sonlandırır; kapsamlı teminatta düşülen tutar bakiyeye geri döner, nakit teminat iade edilir.
Rejim süresinde kapanmazsa idare soruşturma başlatır ve vergiler teminattan tahsil edilebilir. Kapanış adımları T1 transit beyannamesinin kapatılması maddesinde ayrıntılı anlatılır.
Sık yapılan hatalar
- Teminat tutarını yalnız gümrük vergisi üzerinden hesaplamak.
- Varışta kapanmamış eski transitleri takip etmemek; bunlar kapsamlı teminat bakiyesini bloke eder ve yeni beyanları durdurur.
- Erişim kodunu yetkisiz kişilerle paylaşmak; teminat başkasının işlemi için kullanılabilir.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global'in gümrüklü ve transit taşıma hizmeti, T1 organizasyonu, teminat ve evrak koordinasyonunu birlikte ele alır. Teminat türü ve tutarı, yük araca binmeden beyandaki vergi hesabıyla karşılaştırılır; varışta rejimin kapanması transit gümrükleme süreci içinde takip edilir.