T1 belgesi, eşyanın yüklendiği yere yakın iç gümrükte ya da çıkış yapacağı hareket gümrüğünde, rejim hak sahibi veya onun adına gümrük müşaviri tarafından NCTS'de transit beyanı verilerek alınır. Beyana teminat bağlanır, araç mühürlenir ve gümrük eşyayı serbest bırakınca MRN'li transit refakat belgesi (TAD) basılır.
T1'i kim alır?
T1'i "alan" kişi, beyanı veren ve gümrüğe karşı mali sorumluluğu üstlenen rejim hak sahibidir (asıl sorumlu). Bu kişi ihracatçı, ithalatçı, taşıyıcı ya da forwarder olabilir. Teminatı da kural olarak o verir. Uygulamada beyanı çoğunlukla gümrük müşaviri hazırlar; müşavirin kendi kapsamlı teminatıyla beyan açması da yaygındır. Belgenin ne olduğu ve neyi askıya aldığı T1 belgesi nedir maddesinde anlatılır.
Nerede alınır?
- İç gümrük: Yük fabrikada yüklenip en yakın iç gümrükte mühürlenir, sınıra mühürlü gider.
- Sınır kapısı veya liman: Transit beyan doğrudan çıkışta da açılabilir; yoğun kapılarda bekleme uzar.
- Firmanın kendi tesisi: Onaylanmış gönderici statüsündeki firmalar beyanı basit usulde verip yükü tesislerinden mühürleyerek çıkarır. Statünün şartları onaylanmış gönderici ve alıcı maddesindedir.
Hangi belgeler gerekir?
- Ticari fatura ve çeki listesi (kalem bazında ağırlık ve kap sayısı)
- CMR taşıma senedi
- İhraç yükünde ihracat beyannamesi; transit yükte varış belgesi veya önceki transit belgesi
- Çekici, dorse veya konteyner bilgisi ile sürücü bilgisi
- Kalemlerin 6 haneli GTİP'i
- Teminat bilgisi
Teminat nasıl sağlanır?
Teminat, yük yolda kaybolursa doğacak gümrük vergisi ve KDV'yi karşılar; tutarı eşyanın vergi yüküne göre hesaplanır. İki yol vardır:
| Tür | Kimin için uygun? | Nasıl kullanılır? |
|---|---|---|
| Kapsamlı teminat | Düzenli transit yapan müşavir, taşıyıcı veya firmalar | Gümrükte tanımlı bir limitten her beyanda düşülür, kapanınca geri yüklenir |
| Tekli teminat | Ara sıra transit yapanlar | Tek bir beyan için banka teminat mektubu veya nakit |
Ayrıntılar transit teminatı maddesindedir. Düzenli transit yapan ve güvenilirlik şartlarını taşıyan firmalar, kapsamlı teminat tutarında indirim veya teminattan muafiyet için gümrük idaresinden izin alabilir.
Süreç kısaca nasıl işler?
- Belgeler müşavire iletilir, araç ve mühür bilgisi netleşir.
- Müşavir NCTS'de T1 beyanını hazırlar ve teminatı bağlar.
- Beyan kabul edilir, MRN verilir.
- Araç gümrüğe sunulur; belge kontrolü veya muayene yapılır, mühür takılır.
- Eşya serbest bırakılır, TAD basılıp sürücüye verilir.
Ekran ekran işlemler NCTS transit beyannamesi nasıl verilir maddesindedir.
Ne kadar sürer, maliyeti neye bağlıdır?
Belgeler tam, teminat hazır ve hat yeşilse işlem çoğunlukla birkaç saatte tamamlanır. Muayene, eksik belge veya gümrüğün mesai yoğunluğu süreyi uzatır. Maliyeti müşavirlik ücreti, teminat bedeli (tekli teminatta banka komisyonu) ve gerekirse muayene için yapılan elleçleme oluşturur.
İhracatta ve transitte açılan T1 farklı mıdır?
Beyan aynıdır, önceki belge farklıdır. İhraç yükünde T1, tescil edilmiş ihracat beyannamesine dayanır ve eşya çıkış kapısına kadar mühürlü gider. Türkiye'ye başka bir ülkeden gelen transit yükte ise T1, varıştaki özet beyana veya antrepodaki kayda dayanır. Önceki belge numarası beyanda doğru yazılmazsa ihracatın kapanması da gecikir.
Sık yapılan hatalar
- Faturadaki kalem sayısı ile beyandaki kalemlerin uyuşmaması
- Varış idaresinin alıcının çalıştığı gümrükten farklı yazılması
- Rota Ortak Transit Sözleşmesi alanının dışına çıkacakken T1 açılması; bu durumda T1 mi TIR karnesi mi sorusu yeniden ele alınmalıdır
- Tekli teminatın tutarının hassas eşya için düşük hesaplanması
Beyan ve teminat koordinasyonu gümrüklü ve transit taşıma ile gümrük müşavirliği hizmetleri kapsamında yürütülür.