Soğuk hava deposu, bozulabilir ürünlerin belirli bir sıcaklık ve nem aralığında saklandığı yalıtımlı, mekanik soğutmalı depodur. Soğutmalı odalar genellikle 0 ile +8 °C arasında, dondurucu odalar −18 °C ve altında çalışır. Taze meyve-sebze, et ve süt ürünleri, dondurulmuş gıda, aşı ve ilaç bu depoların başlıca kullanıcılarıdır.
Soğuk hava deposu hangi bölümlerden oluşur?
Tek bir büyük soğuk oda yerine, farklı ürün gruplarına göre ayrılmış bölümlerden oluşan bir yapı düşünülmelidir:
- Ön soğutma tüneli: Tarladan veya üretimden gelen ürünün ısısını hızla düşürür.
- Soğutmalı odalar: Sıfırın üzerindeki sabit sıcaklıklarda taze ürün, süt ürünleri ve ilaç saklar.
- Dondurucu ve şok dondurma odaları: Ürünü hızla dondurur ve −18 °C veya altında tutar.
- Kontrollü atmosfer odaları: Oksijeni düşürüp karbondioksiti ayarlayarak elma ve armut gibi ürünlerin olgunlaşmasını yavaşlatır.
- Soğutmalı yükleme alanı ve körüklü rampa: Araçla depo arasındaki aktarımda sıcaklık kırılmasını önler.
Hangi ürün hangi sıcaklıkta saklanır?
Aşağıdaki değerler uygulamadaki tipik aralıklardır; ürünün kendi mevzuatı, çeşidi ve alıcı şartnamesi kesin değeri belirler.
| Ürün grubu | Tipik sıcaklık | Not |
|---|---|---|
| Kiraz, üzüm, kayısı | 0 °C civarı | Bağıl nem %90–95; su kaybı ve sap kuruması en büyük risk |
| Elma, armut | 0–4 °C | Uzun saklamada kontrollü atmosfer |
| Muz, narenciyenin bir kısmı | +10 °C üzeri | Fazla soğuk "üşüme zararı" yapar |
| Taze et, süt ürünleri | 0 / +4 °C | Ürün mevzuatına göre değişir |
| Dondurulmuş gıda | −18 °C ve altı | Dondurmada daha düşük |
| Soğuk zincir ilaç, aşı | +2 / +8 °C | Donma da sapma sayılır |
| Kontrollü oda sıcaklığı ilaç | +15 / +25 °C | Isıtma da gerekebilir |
Ön soğutma neden bu kadar belirleyicidir?
Yaz ortasında hasat edilen kiraz bahçeden 25–30 °C'de gelir. Bu ürünü doğrudan saklama odasına koymak, oda soğutucusunu aşırı yükler ve kasaların ortasındaki meyve saatlerce sıcak kalır. Basınçlı hava ile ön soğutmada soğuk hava kasaların arasından zorla geçirilir ve ürün birkaç saat içinde hedef sıcaklığa iner; bazı ürünlerde soğuk su ile hidrosoğutma kullanılır. Kiraz gibi hassas ihraç ürünlerinde hasat ile ön soğutma arasındaki süre, raf ömrünü belirleyen etkenlerin başında gelir.
İzleme ve kayıt nasıl yapılır?
Her odada kalibre sensörler sıcaklığı sürekli kaydeder, eşik aşıldığında alarm üretir. Ürünle birlikte seyahat eden sıcaklık data logger cihazları, depo ile araç arasındaki aktarımı da kanıtlar. İlaç depolarında AB'nin İyi Dağıtım Uygulamaları kılavuzuna dayanan ilaç depolama GDP kuralları, depolama alanının sıcaklık haritalamasını ve kayıtların saklanmasını ister. Son kullanma tarihi olan ürünlerde stok çıkışı genellikle FEFO mantığıyla yapılır.
Enerji tüketimini neler belirler?
Soğuk depolarda en büyük gider elektriktir. Yalıtım paneli kalınlığı, kapıların açık kalma süresi, rampa körüklerinin sızdırmazlığı ve soğutucu akışkan seçimi tüketimi doğrudan etkiler. Büyük tesislerde amonyak veya karbondioksit sistemleri yaygındır. Gece tarifesinde odayı bir miktar fazla soğutup gündüz yükü azaltmak da sık başvurulan bir yöntemdir.
Sık yapılan hatalar
- Sıcak ürünü ön soğutmadan saklama odasına almak.
- Etilen salan meyvelerle etilene duyarlı ürünleri aynı odaya koymak.
- Frigorifik aracın ürünü soğutacağını varsaymak; araç sıcaklığı yalnız korur; soğuk zincir karayolu taşımacılığında ürün araca hedef sıcaklıkta yüklenir.
- Alarm bildirimlerini mesai dışında kimsenin görmediği bir adrese yönlendirmek.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
İlaç ve sıcaklığa duyarlı ürünlerde GDP, depo ile araç arasındaki aktarmanın kayıtlı ve kontrollü yapılmasını gerektirir; Voltim Global bu sevkiyatları GDP sertifikalı iş ortaklarıyla yürütür. Soğuk zincir lojistiği kapsamında yükleme öncesi araç ön soğutması ve sefer boyunca sıcaklık kaydı birlikte planlanır.
Sık Sorulan Sorular
Farklı ürünler aynı soğuk odada saklanabilir mi?
Soğuk hava deposu kiralama nasıl fiyatlandırılır?
Kaynaklar
- EUR-Lex – Guidelines of 5 November 2013 on Good Distribution Practice of medicinal products for human use (2013/C 343/01)
- WHO – TRS 1025 Annex 7: Good storage and distribution practices for medical products