Serbest dolaşıma giriş rejimi, yurt dışından gelen eşyanın vergileri ödenerek, ticaret politikası önlemleri uygulanarak ve ithalat için gereken diğer işlemler tamamlanarak Türkiye'de serbestçe satılabilir ve kullanılabilir hâle geldiği gümrük rejimidir. 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 74. maddesine dayanır; ithalatta gümrük yükümlülüğü beyannamenin tescil tarihinde başlar.
Rejimin üç şartı
Gümrük Kanunu'nun 74. maddesine göre Türkiye Gümrük Bölgesine gelen eşya, üç şart birlikte yerine getirildiğinde serbest dolaşıma girer:
- Ticaret politikası önlemleri uygulanır: Dampinge karşı vergi, ilave gümrük vergisi, kota, gözetim veya ürün güvenliği denetimi gibi önlemler eşyanın GTİP'ine ve menşeine göre devreye girer.
- İthalat için öngörülen diğer işlemler tamamlanır: Lisans, izin, uygunluk belgesi, veteriner veya bitki sağlığı kontrolü gibi adımlar bitirilir.
- Vergiler tahsil edilir: Gümrük vergisi ve varsa ek yükler ile ithalde alınan KDV ve gerekiyorsa ÖTV ödenir.
Bu şartlar tamamlanınca eşya, Kanun'daki tanımıyla “serbest dolaşımda bulunan eşya” statüsü kazanır. Gümrük gözetimi sona erer; eşya yurt içinde satılabilir, işlenebilir ya da başka bir rejime gerek kalmadan kullanılabilir. Uygulamada “ithalat” denince çoğu zaman bu rejim kastedilir.
Eşya serbest dolaşıma hangi aşamadan gelir?
Eşya serbest dolaşıma doğrudan geçici depolamadan girebileceği gibi önce başka bir rejimde bekledikten sonra da girebilir. Hangi yoldan gelindiği, beyannamenin 37 no'lu kutusundaki rejim koduyla gösterilir:
| Önceki durum | Rejim kodu | Tipik örnek |
|---|---|---|
| Daha önce bir rejime tabi tutulmamış eşya | 4000 | Limana veya sınıra gelip doğrudan gümrüklenen yük |
| Gümrük antrepo rejimi | 4071 | Antrepoda bekletilen eşyanın vergileri ödenerek çekilmesi |
| Dahilde işleme rejimi (şartlı muafiyet) | 4051 | İhraç edilmeyen girdinin yurt içinde kalması |
| Geçici ithalat rejimi | 4053 | Geçici getirilen makinenin kalıcı olarak alıkonulması |
Muafiyete tabi olarak yapılan girişler 42 ile başlayan ayrı kodlarla beyan edilir. Güncel liste Ticaret Bakanlığı'nın rejim kodları tablosundadır. Antrepodan çekişin pratik tarafı antrepodan mal çekme maddesinde anlatılır.
Adım adım nasıl işler?
- Gümrüğe sunma: Eşya gelir, özet beyan kapsamında geçici depolanır.
- Belge hazırlığı: Fatura, taşıma belgesi, menşe veya dolaşım belgesi, izin ve uygunluk belgeleri toplanır; GTİP ve gümrük kıymeti belirlenir.
- Tescil: Serbest dolaşıma giriş beyannamesi BİLGE sisteminde tescil edilir. Kanun'un 181. maddesine göre ithalatta gümrük yükümlülüğü bu tarihte başlar.
- Kontrol: Risk analizine göre belge kontrolü ya da fiziki muayene yapılır.
- Ödeme: Tahakkuk eden vergiler ödenir.
- Teslim: Gümrük idaresi eşyayı teslim eder; eşya artık serbest dolaşımdadır.
Süreler önemlidir. Özet beyandan itibaren deniz yoluyla gelen eşyada 45, diğer yollarla gelen eşyada 20 gün içinde işlemler tamamlanmazsa eşya tasfiyelik hâle gelebilir.
Nihai kullanım: indirimli vergiyle serbest dolaşım
Bazı eşya, belirli bir amaçta kullanılması şartıyla indirimli veya sıfır vergiyle serbest dolaşıma girebilir. Kanun'un 77. maddesine göre bu eşyanın gümrük gözetimi serbest dolaşıma girişle bitmez. Gözetim; eşya öngörülen üretim veya kullanım faaliyetinde kullanıldığında, ihraç ya da imha edildiğinde veya amaç dışı kullanım nedeniyle vergiler ödendiğinde sona erer. İthalatçı, eşyanın nerede ve nasıl kullanıldığını kayıtlarıyla gösterebilmelidir.
Kim sorumludur?
Yükümlü, beyan sahibi olan ithalatçıdır. Beyanı onun adına gümrük müşaviri verebilir; dolaylı temsilde temsilcinin sorumluluğu, beyandaki verilerin yanlış olduğunu bildiği ya da mesleği gereği bilmesi gerektiği durumlarla sınırlıdır. Beyan için veri sağlayan ve bu verinin yanlış olduğunu bilen ya da bilmesi gereken kişiler de eksik alınan vergilerden sorumlu olur.
Sık yapılan hatalar
- Önlemleri yalnız GTİP'e bakarak kontrol edip menşe ve üretici firma koşullarını atlamak
- Antrepodan çekişte yanlış rejim kodu kullanmak
- İndirimli vergiyle getirilen eşyayı izin almadan başka amaçla kullanmak
- Uygunluk belgesi beklenirken sürelerin dolmasına göz yummak
- Navlun, sigorta veya lisans bedeli gibi kıymete eklenmesi gereken unsurları atlamak
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global'in taşıdığı ithalat yüklerinde serbest dolaşıma giriş beyanları, ithalat gümrüklemesi kapsamında anlaşmalı gümrük müşavirleri aracılığıyla verilir. Taşıma, geçici depolama ve gümrükleme adımları tek muhatap üzerinden takip edilir.