Nükleer güvenlik sınıfı ekipman, arızalanması hâlinde santral güvenliğine etkisinin büyüklüğüne göre sınıflandırılan yapı, sistem ve bileşenlerdir. Rus tasarımlı santrallerde kullanılan NP-001-15 kurallarında 1'den 4'e dört sınıf vardır: 1. sınıf reaktör kabı gibi en kritik parçaları, 4. sınıf güvenliği etkilemeyen normal işletme ekipmanını kapsar.
Sınıflandırma neye göre yapılır?
Temel ilke kademeli yaklaşımdır: bir elemanın arızası ne kadar ağır sonuç doğurabilirse, tasarımı, üretimi ve denetimi o kadar sıkı olur. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı'nın SSG-30 kılavuzu, güvenlik açısından önemli yapı, sistem ve bileşenler için en az üç güvenlik sınıfı önerir; geri kalanlar güvenlik açısından önemsiz kabul edilir. Rus NP-001-15 kuralları ise dört sınıf kullanır; Akkuyu gibi VVER projelerinin belgelerinde bu sistem görülür.
Türkiye'de sınıflandırma yetkilendirme dosyasının parçasıdır. Nükleer Tesislere İlişkin Yetkilendirmeler Yönetmeliği'ne göre saha hazırlama izni başvurusunda, Güvenlik Analiz Raporu'nun yapı, sistem ve ekipmanların sınıflandırmalarını içeren bölümleri Nükleer Düzenleme Kurumu'na sunulur.
NP-001-15'e göre dört sınıf
| Sınıf | Kapsam | Örnek |
|---|---|---|
| 1 | Arızası, güvenlik sistemleri çalışsa bile yakıtta tasarım sınırını aşan hasara yol açabilecek elemanlar | Reaktör basınç kabı, birincil devre basınç sınırı, yakıt elemanları |
| 2 | Arızası yakıt hasarına yol açabilecek ama tasarım sınırını aşmayan elemanlar ile güvenlik sistemlerinin elemanları | Acil soğutma sistemlerinin pompa ve vanaları gibi |
| 3 | Güvenlik açısından önemli olup ilk iki sınıfa girmeyen elemanlar | Radyoaktif ortam içeren bazı yardımcı sistemler, izleme sistemleri |
| 4 | Güvenliği etkilemeyen normal işletme elemanları | Türbin binasındaki genel tesisat, sosyal tesis donanımı |
Kesin sınıf, projenin sınıflandırma listesinden okunur. Aynı tip pompa bir sistemde 2., başka bir sistemde 4. sınıf olabilir. Akkuyu Nükleer'in açıklamasına göre reaktör binasındaki polar vinç de en yüksek güvenlik sınıfındadır; bu örnek, sınıfın yalnız basınçlı ekipmana özgü olmadığını gösterir.
Sınıf tedariki nasıl etkiler?
- Üretici yetkinliği: Üst sınıflarda üreticinin nükleer kalite programı olması ve proje sahibi tarafından onaylanması beklenir. 7381 sayılı Nükleer Düzenleme Kanunu'nun 7. maddesi, NDK'ya yüklenici, alt yüklenici, tedarikçi ve alt tedarikçilerin faaliyetlerini de denetleme yetkisi verir.
- Uygunluk değerlendirmesi: Üretimde müşteri ve bağımsız kuruluşların katıldığı hold ve witness noktaları tanımlanır; bu noktalar onaylanmadan sonraki adıma geçilmez.
- Belge seti: Malzeme sertifikaları, test protokolleri ve ekipman pasaportu parçayla birlikte gelir; eksik belgeli parça sahada kabul edilmez.
- Hazır ürünler: 2 Ekim 2026 tarihli değişiklik, nükleer mevzuata göre tasarlanmamış ve üretilmemiş ama güvenlik açısından önemli işlev görecek bileşenleri “hazır ürün” olarak tanımladı. Böyle bir ticari ürün tedarik edilmeden önce lisans sahibi, belgelere ve teknik gereklere uygunluğunu muayene, test veya analizle doğrular ve kullanım için NDK'nın uygun görüşünü alır.
Lojistikte neler değişir?
Sınıf, taşıma şartnamesine de yansır: ambalaj tipi, nem ve şok koruması, depolama seviyesi ve evrakın yükle birlikte hareketi. Ayrıntılar güvenlik sınıfının taşıma koşullarına etkisi maddesinde anlatılır. Bir parçanın 1. sınıf olması onu radyoaktif yapmaz; yeni üretilmiş ekipman genel yük kurallarıyla taşınır ve radyoaktif madde rejimine girmez. Sahaya ulaşma tarafı nükleer proje taşımacılığı disiplinine girer.
Sık yapılan hatalar
- Sevk belgesinde ekipmanın sınıfını ve kodunu yazmamak.
- Farklı sınıftaki parçaları aynı sandıkta, ayrı etiket olmadan göndermek.
- Sertifikanın aslı yerine taranmış kopyayla sevkiyat yapmak.
- Ticari bir ürünü nitelendirme yapılmadan güvenlik işlevli sisteme göndermek.
Sık Sorulan Sorular
Güvenlik sınıfı ile sismik kategori aynı şey mi?
Bir ekipmanın güvenlik sınıfı nereden öğrenilir?
Kaynaklar
- 7381 sayılı Nükleer Düzenleme Kanunu (md. 7)
- Resmî Gazete 02.10.2026 – Nükleer Tesislere İlişkin Yetkilendirmeler Yönetmeliğinde Değişiklik
- Akkuyu Nükleer – Polar crane for Unit 1 delivered to Akkuyu NPP construction site
- IAEA SSG-30 – Safety Classification of Structures, Systems and Components in Nuclear Power Plants