Gümrük kıymeti kural olarak ithal eşyası için fiilen ödenen veya ödenecek fiyattır. Bu fiyata Türkiye'deki giriş yerine kadarki navlun, sigorta ve yükleme giderleri ile alıcının üstlendiği komisyon, ambalaj ve royalti eklenir; girişten sonraki taşıma, montaj ve ithalat vergileri çıkarılır. Toplam, TCMB döviz satış kuruyla TL'ye çevrilir.
Gümrük kıymeti neden doğru hesaplanmalıdır?
Gümrük vergisi çoğu üründe değer üzerinden (ad valorem) alınır ve bu değerin adı gümrük kıymetidir. İthalat KDV'sinin matrahı da gümrük kıymetinin üzerine gümrük vergisi ve diğer giderler eklenerek bulunur. Kıymetteki bir hata bu yüzden zincirleme etki yapar: eksik beyan vergi farkı ve ceza doğurur, fazla beyan ise gereksiz vergi ödenmesine yol açar. Kıymet bulunduktan sonra gümrük vergisinin hesaplanması ayrı bir adımdır.
Hangi yöntemlerle belirlenir?
Gümrük Kanunu'nun 24-26. maddeleri altı yöntemi sırayla uygular. Bir üst yöntem kullanılabiliyorsa alttakine geçilmez.
- Satış bedeli (işlem değeri): Türkiye'ye ihraç amacıyla yapılan satışta fiilen ödenen veya ödenecek fiyat. Kullanım kısıtlaması, ölçülemeyen bir şart veya fiyatı etkileyen bir taraf ilişkisi olmamalıdır.
- Aynı eşyanın satış bedeli: Aynı veya yakın tarihte Türkiye'ye ihraç edilen aynı eşyanın bedeli.
- Benzer eşyanın satış bedeli: Aynı işlevi gören, ticari olarak birbirinin yerine geçebilen eşyanın bedeli.
- İndirgeme yöntemi: Eşyanın Türkiye'deki satış fiyatından kâr, genel gider, yurt içi taşıma ve vergiler düşülerek bulunan kıymet.
- Hesaplanmış kıymet: Üretim maliyeti, mutat kâr ve genel giderler ile giriş yerine kadarki taşıma toplamı. Beyan sahibinin yazılı talebiyle 4. ve 5. yöntemin sırası değiştirilebilir.
- Son yöntem: Önceki yöntemlerin esnek uygulanması; asgari veya keyfî kıymet kullanılamaz.
İşlem değerine neler eklenir, neler çıkarılır?
| Eklenir (md. 27) | Eklenmez (md. 28) |
|---|---|
| Türkiye'deki giriş yerine kadar navlun, sigorta, yükleme ve elleçleme | Giriş yerinden sonraki navlun ve sigorta |
| Satın alma komisyonu dışındaki komisyon ve tellaliye | Satın alma komisyonu |
| Alıcının ödediği ambalaj ve kap bedeli | İthalattan sonra yapılan kurulum, montaj, bakım, teknik yardım |
| Alıcının bedelsiz verdiği kalıp, parça, mühendislik ve tasarım payı | Yazılı finansman anlaşmasına dayalı faiz |
| Satış şartı olan royalti ve lisans ücreti | Türkiye'de ödenecek ithalat vergileri |
Çıkarılacak kalemlerin faturada ayrıca gösterilmesi şarttır; toplu fiyat içinde kalan montaj bedeli kıymetten düşülemez. Teslim şekli de hesabı etkiler: EXW alımda yükleme limanına kadarki iç taşıma da eklenir, CIF alımda navlun ve sigorta zaten fiyatın içindedir.
Örnek hesap
Hamburg'dan FOB 80.000 avroya alınan bir makine Mersin'e geliyor. Deniz navlunu 3.200 avro, sigorta primi 240 avro, alıcının satıcı tarafındaki aracıya ödediği komisyon 1.600 avro. Mersin'den fabrikaya iç taşıma 900 avro, montaj 2.500 avro ve ikisi de ayrı faturalı.
- Gümrük kıymeti: 80.000 + 3.200 + 240 + 1.600 = 85.040 avro
- İç taşıma ve montaj ayrı faturalı olduğu için kıymete girmez.
- Avro tutarı, gümrük yükümlülüğünün doğduğu tarihte geçerli TCMB döviz satış kuruyla TL'ye çevrilir (Gümrük Kanunu md. 30). Kur 48 TL varsayılırsa kıymet 4.081.920 TL olur.
Sık yapılan hatalar
- FOB faturalı ithalatta navlun ve sigortayı beyannameye eklemeyi unutmak.
- İlişkili şirketten alımda fiyatın ilişkiden etkilenmediğini gösteren belgeleri hazırlamamak.
- Yazılım, tasarım veya marka lisansı için ayrı ödenen royaltinin satış şartı olduğunu gözden kaçırmak.
- Avans, iskonto ve fiyat farkı faturalarını gümrük beyannamesi hazırlanırken dikkate almamak.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global ithalat gümrüklemesinde satış faturası, navlun ve sigorta belgelerini teslim şekliyle birlikte inceler; kıymete girecek ve girmeyecek kalemleri beyanname tescilinden önce netleştirir.