GTİP numarası, ürünün yapısı, malzemesi ve işlevine göre Türk Gümrük Tarife Cetveli'nde fasıl, pozisyon ve alt pozisyon sırasıyla daraltılarak bulunur. Sınıflandırmada genel yorum kuralları ve izahnameler esas alınır; Ticaret Bakanlığı'nın TARA uygulaması sorguda yardımcı olur. Emin olunamazsa gümrük idaresinden altı yıl geçerli Bağlayıcı Tarife Bilgisi istenebilir.
GTİP'in 12 hanesi neyi gösterir?
Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu, Armonize Sistem'in 6 haneli kodu üzerine AB ve Türkiye açılımları eklenerek oluşur. Tanımın ayrıntısı GTİP nedir, uluslararası kodla ilişkisi HS kodu ile GTİP farkı maddelerindedir.
| Hane | Adı | Kim belirler? |
|---|---|---|
| 1–2 | Fasıl | Dünya Gümrük Örgütü (Armonize Sistem) |
| 3–4 | Pozisyon | Armonize Sistem |
| 5–6 | Alt pozisyon | Armonize Sistem |
| 7–8 | Kombine Nomenklatür | Avrupa Birliği |
| 9–10 | Milli alt açılım | Türkiye (farklı vergi uygulamaları) |
| 11–12 | İstatistik açılımı | Türkiye |
GTİP adım adım nasıl bulunur?
- Ürünü teknik olarak tarif edin. Ticari adı değil; malzemesi, işlevi, işleme derecesi, çalışma prensibi ve kullanım yeri yazılır. Katalog, teknik föy ve fotoğraf hazır tutulur. Gümrük Rehberi'nin örneğiyle "bilgisayar" tarifede "otomatik bilgi işlem makinesi" olarak geçer.
- Bölüm ve faslı bulun. Armonize Sistem 21 bölüme ve bunların altındaki fasıllara ayrılır; numara büyüdükçe işleme derecesi artar. Hammaddeler baştaki, makine ve cihazlar sondaki bölümlerdedir.
- Pozisyonu seçin. Pozisyon metni ile bölüm ve fasıl notları birlikte okunur. Notlar bir ürünü bir fasıldan açıkça dışlayabilir.
- Alt pozisyona inin. Aynı düzeydeki seçenekler karşılaştırılır; tire sayısı hiyerarşiyi gösterir.
- 12 haneyi tamamlayın. Yılda bir yayımlanan Türk Gümrük Tarife Cetveli'nden 8, 10 ve 12. haneler seçilir.
- Vergiyi ve önlemleri kontrol edin. Ticaret Bakanlığı'nın TARA uygulamasında GTİP'e bağlı vergi oranları ve ticaret politikası önlemleri sorgulanır.
Genel yorum kuralları ne söyler?
- Kural 1: Sınıflandırmayı pozisyon metinleri ve notlar belirler; bölüm ve fasıl başlıkları yalnız yol gösterir.
- Kural 2: Eksik, monte edilmemiş veya sökülmüş eşya, tamamlanmış eşyanın asli niteliğini taşıyorsa onunla sınıflandırılır; karışımlar da bu kuralla ele alınır.
- Kural 3: Birden fazla pozisyon uygunsa en özel tanım seçilir; olmazsa asli niteliği veren unsur, o da olmazsa numara sırasında en sondaki pozisyon.
- Kural 4: Hiçbir pozisyona girmeyen eşya en çok benzediği eşyayla sınıflandırılır.
- Kural 5: Özel kutu, kılıf ve normal ambalaj kural olarak eşyayla birlikte sınıflandırılır.
- Kural 6: Alt pozisyonlar aynı ilkelerle, kendi düzeyleri içinde karşılaştırılır.
Örnekler: 10 kilogramı aşmayan taşınabilir bilgisayar 8471.30, bilyalı rulman 8482.10, kulaklık 8518.30 alt pozisyonundadır. Kalan haneler tarife cetvelinden tamamlanır. Bu kaynakların yanında Gümrük Tarife Cetveli İzahnamesi, AB açıklama notları, Dünya Gümrük Örgütü sınıflandırma görüşleri ve AB'nin EBTI veritabanındaki bağlayıcı tarife kararları da kullanılır.
Emin olunamazsa ne yapılır?
Gümrük idaresinden yazılı olarak Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) istenebilir. Başvuru İstanbul, Orta Anadolu, Ege, Uludağ, Orta Akdeniz ve Doğu Marmara gümrük ve dış ticaret bölge müdürlüklerine, Ticaret Bakanlığı'nın e-işlemler menüsünden yapılır. BTB ücretsizdir, ancak analiz ve ekspertiz masrafını başvuru sahibi öder. Verildiği tarihten itibaren altı yıl geçerlidir; tarife cetveli değişirse veya yanlış bilgiye dayanıyorsa geçerliliğini yitirir.
Sık yapılan hatalar
- İnternette ticari adla arayıp bulunan ilk kodu kullanmak.
- Tedarikçinin verdiği 6 veya 8 haneli kodu kontrol etmeden 12 haneye tamamlamak.
- Armonize Sistem'in birkaç yılda bir güncellendiğini unutmak; Dünya Gümrük Örgütü'nün 2028 sürümü 1 Ocak 2028'de yürürlüğe girecek.
Karmaşık ürünlerde GTİP sınıflandırması ve mevzuat danışmanlığı alınması, yanlış beyandan doğacak vergi farkı ve ceza riskini azaltır.