Telematik, telekomünikasyon ve bilişimin birleşimiyle araçtan konum, hız, yakıt, motor ve sensör verilerinin uzaktan toplanıp işlenmesidir. Lojistikte filonun nerede olduğunu, nasıl kullanıldığını ve yükün hangi koşullarda taşındığını anlık gösterir. Böylece yakıt, bakım, rota ve güvenlik kararları tahmine değil ölçülmüş veriye dayanır.
Telematik bir aracı nasıl veri üreten bir cihaza dönüştürür?
Terim, Fransızca télématique kelimesinden gelir ve 1978'de Simon Nora ile Alain Minc'in raporuyla yaygınlaştı. Bugün lojistikte üç parçalı bir sistemi anlatır:
- Araç içi birim: GNSS alıcısı, mobil veri modemi, ivmeölçer ve sensör girişleri olan telematik kutusu.
- Araç bağlantısı: Kutunun motor ve araç elektroniğinden veri okuduğu CAN-bus hattı.
- Sunucu ve yazılım: Verinin toplandığı, işlendiği ve harita, rapor ya da alarm olarak sunulduğu platform.
Yalnız konum gösteren GPS araç takibi telematiğin bir bileşenidir. Telematik, konuma aracın ve yükün durumunu da ekler.
Cihaz veriyi genellikle 30 saniye ile birkaç dakika arasında değişen aralıklarla gönderir; alarm durumlarında bildirim beklemeden çıkar. Mobil şebekenin çekmediği dağlık bölgelerde ve sınır hatlarında veri cihazın belleğinde tutulur, kapsama alanına girilince toplu olarak aktarılır. Kesintisiz bilgi gereken hatlarda uydu modemli cihazlar tercih edilir.
Hangi veriler toplanır, ne için kullanılır?
| Veri | Kaynak | Lojistikteki kullanımı |
|---|---|---|
| Konum, hız, rota | GNSS alıcısı | Varış tahmini (ETA), rota sapması, müşteriye bilgi |
| Yakıt tüketimi ve seviye | CAN-bus / FMS, yakıt sensörü | Tüketim analizi, yakıt kaybı tespiti |
| Motor saati, devir, arıza kodları | CAN-bus | Bakım planı, arıza önleme |
| Sert fren, ani hızlanma, rölanti | İvmeölçer, CAN-bus | Sürücü davranış analizi, kaza riski |
| Kapı açılması | Kapı sensörü | Yetkisiz açılma alarmı, hırsızlık önleme |
| Dorse içi sıcaklık | Isı sensörü / data logger | Soğuk zincir kanıtı, sapma alarmı |
| Sürücü ve takograf verisi | Dijital takograf | Çalışma süreleri takibi, uzaktan veri indirme |
CAN-bus ve FMS entegrasyonu neden önemlidir?
CAN-bus, araçtaki elektronik kontrol üniteleri arasında veri taşıyan iletişim hattıdır. Telematik cihazı bu hatta bağlandığında yakıt ve motor verisini ek sensöre gerek kalmadan okur. Ağır ticari araçlarda bu iş için FMS standardı kullanılır. Standart, ACEA çatısı altında Daimler Truck, MAN, Scania, DAF, IVECO, Volvo, Renault Trucks ve Ford Otosan'ın birlikte geliştirdiği açık bir arayüzdür. Böylece farklı markalardan oluşan bir filo aynı yazılımda izlenebilir. Hangi verinin okunabileceği ise aracın donanımına bağlıdır.
Lojistik firmasına ve yük sahibine sağladığı faydalar
- Maliyet: Gereksiz rölanti ve rota dışı kilometre görünür olur; yakıt tüketimi araç ve sürücü bazında karşılaştırılır.
- Güvenlik: Geofencing ile planlanmamış duruşlar, kapı açılmaları ve bölge dışına çıkışlar anında bildirilir.
- Bakım: Arıza kodları servis planına aktarılır; yolda kalma riski azalır.
- Müşteri bilgisi: Yük sahibi telefonla sormadan konumu ve tahmini varışı görür.
- Kanıt: Sıcaklık ve kapı kayıtları hasar ya da sigorta incelemesinde belge olarak kullanılır.
Kullanırken nelere dikkat edilir?
Telematik verisi sürücünün konumunu ve davranışını da içerdiği için kişisel veri sayılır. 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu kapsamında sürücüye aydınlatma yapılması, verinin amaçla sınırlı tutulması ve saklama süresinin belirlenmesi gerekir. Konu araç takip verileri ve KVKK maddesinde ele alınır. Sistem seçerken veri sahipliği, cihaz arızasında yedek bildirim yöntemi ve verinin filo yönetim yazılımına nasıl aktarılacağı sözleşmede netleştirilmelidir.
Voltim Global'in günlük araç takibi ve raporlama hizmetinde araç konumu sürücülerin Voltim mobil uygulamasından alınır, müşteri panelinde gösterilir ve müşteriye günlük durum raporuyla iletilir.