TMS (Transportation Management System), taşıma siparişlerinin planlanmasını, araç ve taşıyıcı seçimini, sevkiyat takibini, navlun maliyetini ve faturalamayı tek yazılımda yöneten sistemdir. ERP ve depo yazılımlarıyla veri alışverişi yaparak e-posta, telefon ve tabloyla yürütülen işleri azaltır; her sevkiyatın maliyetini ve durumunu ölçülebilir hâle getirir.
TMS hangi işleri tek ekranda toplar?
Bir TMS, siparişin taşıma talebine dönüştüğü andan faturanın kapandığı ana kadar geçen adımları yönetir. Modüllerin adı yazılımdan yazılıma değişse de içerik benzerdir:
| Modül | Ne yapar? | Örnek çıktı |
|---|---|---|
| Sipariş yönetimi | ERP'den veya müşteri portalından gelen taşıma taleplerini toplar | Yükleme adresi, ölçü, tarih |
| Planlama ve konsolidasyon | Yükleri araçlara dağıtır, rota ve yükleme sırasını önerir | Sefer planı, doluluk oranı |
| Taşıyıcı ve araç tahsisi | Kendi filosuna veya alt taşıyıcıya iş atar, teklif toplar | Plaka, sürücü, navlun |
| Takip | Telematik ve durum bildirimlerini işler, ETA hesaplar | Yüklendi, sınırda, teslim edildi |
| Belge | CMR, irsaliye, teslim belgesi ve gümrük evrakını sefere bağlar | e-irsaliye, imzalı POD |
| Maliyet ve faturalama | Navlunu, ek ücretleri ve taşıyıcı faturasını karşılaştırır | Sefer kârlılığı, müşteri faturası |
| Raporlama | Performans göstergelerini üretir | Zamanında teslim oranı, ton-km maliyeti |
ERP ve WMS ile nasıl entegre olur?
TMS tek başına çalışmaz; değerini başka sistemlerle konuşmasından alır. Tipik bir akış şöyledir:
- ERP satış siparişini TMS'e gönderir.
- TMS siparişi sefere bağlar ve depo yönetim sistemine (WMS) yükleme listesi ile rampa saatini iletir.
- WMS yüklenen paletleri bildirir; TMS sevk belgelerini üretir.
- Yolda telematik veya taşıyıcı bildirimleri durum bilgisini günceller.
- Teslim onayı ve maliyet ERP'ye döner; fatura kesilir.
Bu bağlantılar REST API'lerle ya da UN/EDIFACT tabanlı mesajlarla kurulur. Taşıma talimatı için IFTMIN, durum bildirimi için IFTSTA mesajları yaygındır. Ayrıntılar EDI ve API entegrasyonu maddelerinde anlatılır.
Yük sahibi ve lojistik firması TMS'i nasıl farklı kullanır?
- Yük sahibi (üretici, ihracatçı): Birden fazla taşıyıcıdan teklif toplar, navlun bütçesini izler, taşıyıcı performansını karşılaştırır. Amacı ton başına taşıma maliyetini ve gecikmeyi düşürmektir.
- Lojistik firması: Filosunu ve alt taşıyıcılarını planlar, boş kilometreyi azaltır, sefer kârlılığını hesaplar ve müşteriye takip ekranı sunar.
TMS ile filo yönetim yazılımı sık karıştırılır. Filo yazılımı aracın kendisine bakar: bakım, yakıt, lastik, sürücü. TMS ise yüke ve sevkiyata bakar. Büyük filolarda iki sistem birbirine bağlanır.
Bulut mu, kurulu sistem mi?
TMS'ler iki şekilde sunulur. Bulut tabanlı (SaaS) sistemler aylık kullanıcı ücretiyle çalışır, kurulum süresi kısadır ve güncellemeleri sağlayıcı yapar. Şirketin kendi sunucusuna kurulan sistemler ise özelleştirmeye daha açıktır, ama bakım ve güvenlik yükü şirkete kalır. Orta ölçekli işletmelerin çoğu bulutla başlar ve entegrasyon ihtiyacı arttıkça API kapsamını genişletir.
TMS seçerken nelere bakılır?
- Uluslararası taşıma desteği: çok dilli belge, çoklu para birimi, CMR ve transit belgeleri.
- Türkiye'de e-irsaliye ve e-fatura ile uyum.
- Telematik sağlayıcılarıyla hazır entegrasyon; veri kaynağı değiştiğinde yeniden yazılım gerektirmemesi.
- Veri güvenliği, yetki yönetimi ve yedekleme; müşteri ve fiyat verisi ticari sırdır.
- Kullanıcı sayısına ve sefer hacmine göre ölçeklenen lisans modeli.
Sık yapılan hatalar
- Süreç haritası çıkarmadan yazılım almak ve eski düzensizliği dijitale taşımak.
- Ana verileri (adres, müşteri, araç tipleri) temizlemeden sisteme yüklemek.
- Sürücü ve saha ekibinin veri girişini kolaylaştıran mobil arayüzü önemsememek.
TMS, dijital lojistiğin merkezindeki sistemdir. Voltim Global'de sevkiyat durumu müşteriye araç takibi üzerinden iletilir: sürücünün mobil uygulamasından alınan konum müşteri panelinde gösterilir, ayrıca günlük durum raporu gönderilir.