Core catcher (eriyik tutucu), ağır bir kazada eriyen reaktör çekirdeğini reaktör kabının altında toplayıp soğutan ve radyoaktif maddelerin koruma binası dışına çıkmasını önleyen pasif güvenlik sistemidir. VVER-1200'de reaktör kuyusunun tabanına yerleştirilir; Akkuyu'daki gövdesi yaklaşık 6 m yüksekliğinde ve 144–169 ton ağırlığındadır.
Eriyik tutucu tam olarak ne yapar?
Çekirdek, normal işletmede reaktör basınç kabının içinde suyla soğutulur. Bütün soğutma imkânlarının kaybedildiği çok düşük olasılıklı bir kazada yakıt eriyip kabı delebilir. Eriyik tutucu bu ihtimal için tasarlanmış son bariyerdir: koni biçimli çelik bir kap, kabın hemen altında eriyiği karşılar. Kabın içindeki özel dolgu malzemeleri eriyikle tepkimeye girerek ısısının bir kısmını alır, zincirleme tepkimenin yeniden başlamasını engeller ve eriyiği soğutulabilir bir hacimde tutar. Sistem elektrik veya operatör müdahalesine ihtiyaç duymadığı için pasif güvenlik sistemi sayılır.
Bu yapı, VVER-1200 gibi III+ nesil reaktörleri önceki nesillerden ayıran özelliklerden biridir.
Nerede konumlanır, hangi parçalardan oluşur?
Eriyik tutucu reaktör binasının merkezindeki beton reaktör kuyusunun tabanına, reaktör kabının altına yerleşir. Akkuyu Nükleer'in açıklamalarına göre sistem üç ana parçadan oluşur:
- Gövde (kap): Eriyiği tutan koni biçimli çelik kap. Dolgu malzemesiyle birlikte çalışır.
- Konsol kiriş (cantilever truss): Gövdenin üstünde yer alır; gövdeyi ve ölçüm hatlarını korur, su beslemesi, buhar tahliyesi ve havalandırma hatlarına geçiş sağlar, muayene koridorları içerir.
- Kılavuz plaka: Eriyiği gövdeye yönlendiren üst bölüm.
Akkuyu'daki eriyik tutucuların ölçüleri
| Ünite | Parça | Ölçü ve ağırlık | Tarih |
|---|---|---|---|
| 1. ünite | Gövde | 150 ton; Doğu Kargo Terminali'ne gelen ikinci yük | Sahaya Temmuz 2019 |
| 2. ünite | Gövde | 5,8 m × 6,1 m, 169 ton; iç donanımla toplam 668 ton | Sahaya Ağustos 2020, montaj Aralık 2020 |
| 3. ünite | Gövde | 6,14 m yükseklik, 5,83 m çap, 144 ton | Haziran 2022 |
| 4. ünite | Gövde | 6,14 m yükseklik, 5,83 m çap, 144 ton | Ekim 2023 |
| 4. ünite | Konsol kiriş | 9,5 m çap, 2,3 m yükseklik, 166 ton, altı parça | Mart 2024 |
Gövdeler Rusya'nın Sızran kentindeki TYAZHMASH fabrikasında üretildi. 3. ünitede eriyik tutucu, reaktör binasına yerleştirilen ilk büyük ekipman oldu.
Ne zaman ve nasıl monte edilir?
Montaj sırası değiştirilemez; çünkü gövde yerleştikten sonra çevresindeki reaktör kuyusu betonlanır ve kap artık oraya başka yoldan indirilemez. Akkuyu 2. ünitede izlenen sıra şöyledir:
- Gövde tasarım konumuna indirilir ve kuyu tabanındaki konumu hassas ölçümle doğrulanır.
- Gövdeye dolgu malzemesi (kaset) yerleştirilir.
- Gövdenin çevresinde reaktör kuyusu yükseltilir ve betonlanır.
- Konsol kiriş ve kılavuz plaka monte edilir; ardından kuru koruma ve destek kirişi gibi kuyu bileşenleri gelir.
Kaldırma işi bina kubbesi kapanmadan, yukarıdan ağır paletli vinçle yapılır. Akkuyu Nükleer'in 2019 açıklamasına göre 1. ünitenin eriyik tutucusu için sahaya Liebherr LR 13000 paletli vinç kuruldu. Yöntem nükleer santralde ağır kaldırma maddesinde anlatılır.
Taşınma özellikleri nelerdir?
Yaklaşık 6 m çaplı bir gövde karayolu gabarisinin iki katından geniştir; bu yüzden üreticiden sahaya deniz yoluyla, doğrudan santralin iskelesine getirilir. Akkuyu'da 3. ünite gövdesi Doğu Kargo Terminali'nde gemiden indirildikten sonra saha içi yolla ünite alanına taşındı, ardından kuyudaki tasarım konumuna yerleştirildi. Çok geniş ama görece hafif bir yük olduğu için belirleyici unsur ağırlıktan çok ölçü, kaldırma noktaları ve devrilme dengesidir. Sahaya gelişte üretici ile Akkuyu Nükleer temsilcilerinin katıldığı zorunlu giriş muayenesi yapılır (bkz. gelen malzeme muayenesi). Eriyik tutucu, güvenlik sınıfı yüksek bir ekipman olduğundan izlenebilirlik belgeleri de yükle birlikte teslim edilir.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Eriyik tutucunun kendisi üreticinin organize ettiği deniz taşımasıyla gelir. Voltim Global'in nükleer proje taşımacılığı tarafındaki deneyimi Rusya–Akkuyu hattına dayanır: Mart 2024'ten bu yana bu hatta 450'yi aşkın sevkiyat yapıldı.