ISO 45001, kuruluşların iş kazası ve meslek hastalığı risklerini sistemli biçimde yönetmesi için geliştirilen uluslararası iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi standardıdır. 2018'de yayımlanan standart; tehlike tanımlama, risk değerlendirmesi, çalışan katılımı, acil durum hazırlığı ve sürekli iyileştirme şartları koyar ve bağımsız denetimle belgelendirilir.
Standart neyi düzenler?
ISO 45001, diğer ISO yönetim sistemleriyle aynı on maddelik yapıyı kullanır. Bu sayede ISO 9001 ve ISO 14001 ile tek bir entegre sistem içinde yürütülebilir. Şartlar 4. ile 10. maddeler arasındadır: kuruluşun bağlamı, liderlik ve çalışan katılımı, planlama, destek, operasyon, performans değerlendirme ve iyileştirme. 2024'te yayımlanan ek (Amd 1:2024), iklim değişikliğinin bağlam analizinde ele alınmasını şart koştu.
Standart, 2018'de OHSAS 18001'in yerini aldı; eski belgeler için tanınan geçiş süresi 2021'de doldu. İki metin arasındaki farklar ISO 45001 ile OHSAS 18001 farkı maddesinde anlatılır. Standardın revizyonu sürüyor; BSI yeni baskının 2027'de yayımlanmasını bekliyor.
Neden önemlidir?
Türkiye'de 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu her işverene risk değerlendirmesi yapma veya yaptırma yükümlülüğü getirir. Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği bu çalışmanın çok tehlikeli işyerlerinde en geç iki, tehlikeli işyerlerinde dört, az tehlikeli işyerlerinde altı yılda bir yenilenmesini ister. ISO 45001 yasanın yerine geçmez; yasal gerekliliği hedefleri, göstergeleri, iç tetkiki ve yönetim gözden geçirmesi olan bir döngüye bağlar. Böylece risk değerlendirmesi dosyada kalmaz, sahadaki değişikliklerle güncellenir.
Tehlike tanımlama ve risk değerlendirmesi nasıl yapılır?
- Rutin ve rutin olmayan tüm faaliyetler listelenir: yükleme, bakım, gece vardiyası, taşeron işleri.
- Her faaliyette tehlikeler belirlenir: hareketli araç, yüksekte çalışma, asılı yük, kimyasal maruziyet, yorgunluk.
- Risk, olasılık ve şiddet üzerinden puanlanır.
- Kontrol önlemleri hiyerarşiye göre seçilir: tehlikeyi ortadan kaldırma, ikame, mühendislik önlemi, idari önlem, en son kişisel koruyucu donanım.
- Kararlar kayda geçirilir, sorumlu ve tarih atanır.
- Yeni ekipman, yeni saha veya kaza sonrası değerlendirme yenilenir.
Lojistikte hangi riskler öne çıkar?
| Faaliyet | Tipik tehlike | Kontrol örneği |
|---|---|---|
| Depo ve rampa | Forklift ile yaya çarpışması, rampa boşluğuna düşme | Ayrılmış yaya yolu, araç takozu, rampa kilidi |
| Yükleme ve bağlama | Yük kayması, dorse üstünden düşme | Bağlama planı, çalışma platformu, ekipman kontrolü |
| Vinç operasyonu | Asılı yükün düşmesi, vincin devrilmesi | Kaldırma planı, zemin etüdü, yetkin işaretçi |
| Sürüş | Yorgunluk, trafik kazası | AETR çalışma ve dinlenme süreleri, takograf takibi |
| Tehlikeli madde | Yangın, sızıntı, maruziyet | ADR eğitimi, acil durum ekipmanı, tatbikat |
Kimler için gereklidir?
Belge yasal zorunluluk değildir; her ölçekte ve sektörde kuruluş alabilir. Pratikte enerji, petrokimya, inşaat ve nükleer projelerin ana yüklenicileri tedarikçi onayında ISO 45001 veya eşdeğer bir sistem ister. Kimya sektöründe kullanılan SQAS değerlendirmesi de iş güvenliği yönetimini ayrıca puanlar. Taşeron sürücü ve saha ekiplerinin kapsam içinde tutulması, belgenin sahada gerçek karşılığı olup olmadığını gösterir.
Sık yapılan hatalar
- Risk değerlendirmesini bir kez hazırlayıp sahadaki değişiklikle güncellememek.
- Ramak kala olayları kayda geçirmemek; kazaların öncü göstergesi kaybolur.
- Çalışan katılımını yalnız imza listesiyle göstermek.
- Alt yüklenici ve kiralık ekipman operatörlerini kapsam dışında bırakmak.
Voltim Global bu konuda nasıl destek verir?
Voltim Global'in geçerli yönetim sistemi belgeleri ISO 28000 ve ISO 50001'dir. Gabari dışı ve ağır yük ile vinç ve forklift destekli operasyonlarda yükleme, bağlama ve saha güvenliği planı bu yönetim sistemi içinde ele alınır.