گذرگاه مرزی سارپ گذرگاهی زمینی در ساحل دریای سیاه در استان آرتوین است که ترکیه را به گرجستان وصل می‌کند؛ در طرف مقابل، گذرگاه سارپی گرجستان قرار دارد. کامیون‌هایی که از روسیه از راه ورخنی لارس وارد گرجستان شده‌اند، می‌توانند از این گذرگاه وارد ترکیه شوند، با کارنه تیر ترکیه را ترانزیت کنند و زیر پلمب گمرکی تا گذرگاه گوربولاک–بازرگان در جهت ایران پیش بروند.
گذرگاه مرزی سارپ کجاست؟
گذرگاه مرزی سارپ به گذرگاه زمینی ترکیه–گرجستان در ساحل دریای سیاه گفته میشود که در روستای سارپ از توابع شهرستان کمال‌پاشا در استان آرتوین قرار دارد. همتای آن در طرف گرجستان، گذرگاه سارپی در منطقه آجارا و در جنوب باتومی است. این روستا با تعیین مرز در سال ۱۹۲۱ دو نیم شد و مرز در امتداد نهری که از میان روستا می‌گذرد کشیده شده است. به نوشته حریت دیلی نیوز (Hürriyet Daily News)، این گذرگاه در سال ۱۹۸۸ گشایش یافت.
اهمیت تجاری این گذرگاه چقدر است؟
بر اساس گزارش خبرگزاری آناتولی که به داده‌های استانداری آرتوین استناد می‌کند، در سال ۲۰۲۴ در مجموع ۷۹۲٬۰۰۱ تردد ورودی و خروجی وسیله نقلیه از سارپ ثبت شد. در حالی که عبور خودروی سواری و اتوبوس کاهش یافت، عبور تریلی و کامیون ۴٫۵ درصد افزایش یافت. در همان سال ۱٫۷ میلیارد دلار صادرات و ۱۰۶ میلیون دلار واردات از این گذرگاه انجام شد و حجم کل تجارت به حدود ۱٫۸۳ میلیارد دلار رسید. این گذرگاه افزون بر ترافیک بار، ترافیک مسافری سنگینی نیز دارد: شمار مسافران عبوری در ۲۰۲۴ از ۵٫۵ میلیون نفر گذشت.
در نامه ۱۲ مارس ۲۰۲۴ اداره کل گمرکات ترکیه درباره تجارت مرزی نیز اداره گمرک سارپ در شمار ادارات گمرکی مجاز برای تشریفات تجارت مرزی آمده است (به نقل از خلاصه مالیاتی KPMG). برای ورود به گرجستان، در کنار سارپ از گذرگاههای تورکگؤزو و آکتاش در استان اردهان نیز استفاده میشود؛ فهرست کلی گذرگاهها در مقاله گذرگاههای مرزی جاده‌ای ترکیه آمده است.
سارپ در مسیر روسیه–ایران چگونه استفاده میشود؟
کامیونی که از روسیه از راه قفقاز به ایران می‌رود، از گذرگاه ورخنی لارس (لارس علیا) وارد گرجستان میشود، گرجستان را ترانزیت می‌کند و از سارپی–سارپ به ترکیه میرسد. روند کار پس از سارپ چنین است:
- خروج از گرجستان (سارپی): برگه خروج کارنه تیر در گرجستان ثبت میشود و گذرنامه و کامیون کنترل میشوند.
- ورود به ترکیه (سارپ): کارنه در گمرک ترکیه پذیرفته میشود، پلمب کنترل میشود و برای ترانزیت مهلت طی مسیر تعیین میشود.
- ترانزیت ترکیه: به گفته وزارت تجارت ترکیه، گمرک برای طولانی‌ترین مسافت، از آوریل تا سپتامبر حداکثر ۱۲۰ ساعت و از اکتبر تا مارس حداکثر ۱۶۸ ساعت مهلت طی مسیر میدهد. تأخیرهایی که ناشی از تصادف، خرابی یا بسته شدن جاده به‌شکل مستند نباشد، به جریمه نقدی و بازرسی فیزیکی کامیون منجر میشود.
- خروج از ترکیه (گوربولاک): برگه خروج کارنه ثبت میشود و کامیون از بازرگان وارد ایران میشود.
این گذرگاه در جهت عکس هم با همین منطق کار می‌کند: در بار ترکیه به روسیه، سارپ نقطه خروج است. جزئیات این جهت در مقاله ترانزیت به روسیه از طریق گرجستان و کل مسیر روسیه تا ایران در مقاله حمل با کامیون از روسیه به ایران از طریق گرجستان شرح داده شده است.
کامیون ترانزیتی که از سارپ عبور می‌کند چه اسنادی باید همراه داشته باشد؟
- کارنه تیر: باید در روسیه گشوده شده و برگه‌های ورود و خروج گرجستان در آن ثبت شده باشد.
- بارنامه CMR، فاکتور تجاری و پکینگ لیست: تعداد بسته‌ها و وزن ناخالص باید با اطلاعات کارنه یکسان باشد.
- اسناد راننده و کامیون: گذرنامه، روادیدهای لازم، کارت ثبت خودرو و اسناد بیمه بین‌المللی.
- مجوز عبور: برای کامیون پلاک ترکیه، اگر بار خارج از ترکیه بارگیری و خارج از ترکیه تخلیه شود، مجوز عبور کشور ثالث از وزارت حمل‌ونقل و زیرساخت ترکیه.
چه عواملی بر زمان انتظار در سارپ اثر می‌گذارد؟
- وضعیت لارس: بسته و باز شدن گردنه قفقاز، جریان کامیون‌هایی را که از گرجستان به سارپ می‌رسند نوسانی می‌کند.
- استفاده مشترک مسافر و بار از یک گذرگاه: در ایام تعطیلات و اعیاد که عبور مسافر افزایش می‌یابد، ظرفیت محوطه تحت فشار قرار می‌گیرد.
- هماهنگی اسناد: اگر تعداد بسته، وزن و شرح کالا در کارنه، CMR و فاکتور با هم نخواند، کامیون در محوطه متوقف میشود.
- مهلت طی مسیر: مهلتی که در سارپ داده میشود تا گوربولاک اعتبار دارد؛ انتظار طولانی در مسیر، خطر گذشتن از مهلت را ایجاد می‌کند.
اجرای عملی حمل در مسیر روسیه به ایران از طریق ترکیه، در صفحه مسیر جاده‌ای روسیه–ترکیه–ایران بررسی شده است. برای استعلام قیمت، شهر بارگیری، محل تحویل در ایران، نوع کالا، ابعاد و وزن و تاریخ آماده بودن بار را از صفحه تماس بفرستید.
پرسش‌های متداول
نام گذرگاه سارپ در طرف گرجستان چیست؟
آیا بار ترانزیتی که از سارپ وارد ترکیه میشود حقوق گمرکی میپردازد؟
به جای سارپ از کدام گذرگاهها میتوان وارد گرجستان شد؟
مسیر سارپ تا مرز ایران چقدر طول میکشد؟
منابع
- NTV / خبرگزاری آناتولی – عبور بیش از ۵ میلیون مسافر از گذرگاه سارپ در ۲۰۲۴ (۱۳ ژانویه ۲۰۲۵)
- Hürriyet Daily News – روستایی که مرز آن را دو نیم کرد و پیوندهای خویشاوندیاش پابرجا ماند
- وزارت تجارت ترکیه – پرسش‌های متداول تیر
- KPMG Vergi – ادارات گمرکی مجاز در تجارت مرزی (نامه اداره کل گمرکات، ۱۲ مارس ۲۰۲۴)